Paspoort intrekken? Op welke grond eigenlijk?

De gemeente Huizen heeft de paspoorten vervallen verklaard van vier personen die naar Syrië zouden willen reizen. Advocaten vinden die maatregel veel te ver gaan.

De twee stellen uit Huizen die dit weekeinde zijn aangehouden omdat ze naar Syrië dreigden uit te reizen, zitten in elk geval nog tot donderdag vast. Dat maakte de gemeente Huizen gisteren bekend. Al komen ze dan vrij, dan nog zullen ze niet makkelijk in Syrië belanden. De paspoorten zijn ‘vervallen verklaard’ door de gemeente Huizen, in overleg met het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Een snelle, gezamenlijke en krachtige maatregel, zegt de burgemeester van Huizen. Maar advocaten en bestuursrechtkenners vinden het vervallen verklaren van paspoorten een paardenmiddel. Zeker, er zijn volgens de AIVD ‘sterke aanwijzingen’ dat de twee stellen met hun kinderen naar Syrië wilden afreizen. En dat ze zich daar wilden verenigen met strijders van de Islamitische Staat (IS). Maar wat, vragen de advocaten zich af, is nu de juridische onderbouwing van de vervallenverklaring?

Artikel 23 van de Paspoortwet, zegt een woordvoerder van Huizen. Daarin staat dat vervallenverklaring is toegestaan als er een ‘gegrond vermoeden’ bestaat dat een persoon in het buitenland ‘handelingen zal verrichten die bedreigingen vormen’ voor de veiligheid van Nederland of van bondgenoten.

Precies, zegt strafrechtadvocaat André Seebregts. „Gemeente en justitie zeggen dus eigenlijk: als de gezinnen uit Huizen naar Syrië afreizen, is de veiligheid van Nederland in gevaar. Dat is vergezocht.” Immigratierechtadvocaat Florimond Wassenaar: „De logica van justitie – gang naar Syrië, radicalisering aldaar en terreur plegen in Nederland – is niet bewezen. Misschien waren die stellen al geradicaliseerd, en was de Syriëreis daar niet eens voor nodig. De criminologische redeneertrant is dubieus.” Volgens hem kun je dan „net zo goed andersom speculeren”. „Dat het afpakken van een paspoort stigmatiserend werkt. Wie weet zorgt het zelfs voor radicalisering.”

Bewijslast

Joke de Wit, universitair hoofddocent staats- en bestuursrecht in Rotterdam, voorspelt dat justitie moeite zal hebben te bewijzen dat de Nederlandse veiligheid op het spel stond. „Dat is een inherent probleem bij een preventieve maatregel als deze. Je voorkomt dat de stellen uitreizen. Maak dan maar eens hard dat die mensen daar echt gingen vechten, en vervolgens zouden terugkomen en in Nederland aanslagen gingen plegen.” Seebregts: „Het is pure speculatie. Welke concrete voorbeelden kennen we nu helemaal? Eén. De verdachte van de aanslag op het Joods Museum in Brussel heeft in Syrië gevochten. Eén gek. Is dat genoeg voor de algemene veronderstelling dat Syriëgangers hier de veiligheid bedreigen? Je moet zo’n verdenking echt per geval bekijken.”

Seebregts verdedigde eerder dit jaar een cliënt uit Oost-Nederland, die volgens justitie wilde afreizen naar Syrië om te vechten tegen Assad. Die verdenking was gebaseerd op online onderzoek, „zoals bezochte webfora”. Begin februari nam politie het paspoort af, eind maart werd het vervallen verklaard. Seebregts ging in beroep. „De bestuursrechter oordeelde dat de aanwijzingen volstrekt onvoldoende waren. Mijn cliënt kreeg zijn paspoort terug.” De advocaat vraagt zich af of justitie dit keer wél met recht de paspoorten vervallen heeft verklaard. „De aanhouding is gebaseerd op een AIVD-bericht. Maar de AIVD laat nooit weten hoe het precies aan haar informatie is gekomen. Sterker, de AIVD krijgt de informatie vaak van inlichtingendiensten die óók niet laten weten hoe ze eraan zijn gekomen. Dan is dit een vergaande maatregel.”

Daar komt bij, zegt Wassenaar, dat onduidelijk is hoe lang de paspoorten ongeldig blijven. „Daar zegt de Paspoortwet niets over, al eist het Europees Hof dat je weet hoe lang dit soort maatregelen van kracht zijn.”

Identiteitskaart

Joke de Wit noemt nog een praktisch bezwaar tegen de vervallenverklaring: er is altijd nog de identiteitskaart, waar alle Nederlanders recht op hebben – en dus ook de stellen uit Huizen. „Die ID-kaart kun je niet intrekken. Je mag er Turkije mee in.” En met de auto ben je dan zo bij de Syrische grens.

Een woordvoerder van Veiligheid en Justitie erkent dat het intrekken van het paspoort de Syriëgang niet onmogelijk maakt. „Maar je werpt wel een drempel op.” Over de duur van de vervallenverklaring: „Die is van kracht zolang die van kracht moet zijn. En er is altijd de mogelijkheid om in beroep te gaan.” Over het verband tussen het zich verenigen met de IS en het bedreigen van de veiligheid in Nederland: „Syrië is geen vakantieoord. IS is een terroristische groepering. Ben je daar, dan bestaat de kans dat je verder radicaliseert. Je doet in elk geval ervaring op met wapens. Kom je met die mindset terug naar Nederland, dan ben je in potentie een gevaar voor de samenleving.”