Kennelijk kan het kabinet Timmermans wél missen

Frans Timmermans wordt ‘supercommissaris’ in Brussel. De buitenlandbaan waar hij van droomde is het niet.

Het was niet het ideale scenario, maar Nederland probeert er het beste van te maken. Minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) wordt, zoals het er nu naar uitziet, ‘supercommissaris’ in de nieuwe Europese Commissie. Volgens bronnen in Den Haag en Brussel zou aanstaand Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker hem vanochtend aanbieden om een van zijn belangrijkste plaatsvervangers te worden.

De inzet van het kabinet was anders. Maandenlang werd gehoopt op een transfer van zijn partijgenoot Jeroen Dijsselbloem (Financiën) naar Brussel. Hij zou de belangrijke portefeuille economische en monetaire zaken moeten krijgen, als opvolger van de Finse ‘begrotingstsaar’ Olli Rehn. Maar de afgelopen weken werd duidelijk dat Dijsselbloem geen kans maakte: de post gaat naar alle waarschijnlijkheid naar de Fransman Pierre Moscovici.

Voor minder dan ‘Olli’ wilden premier Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom hun minister van Financiën niet laten gaan. Dus schakelde het kabinet over naar een andere optie: Frans Timmermans, de populaire bewindsman die deze zomer groot gezag verwierf met zijn optreden na de vliegramp met MH17. Blijkbaar kan Timmermans in het kabinet beter gemist worden dan Dijsselbloem. Vanmiddag zou premier Rutte hem in de Tweede Kamer officieel naar voren schuiven als kandidaat.

Koenders naar Den Haag

Als Timmermans’ opvolger op Buitenlandse Zaken gaat in Den Haag nadrukkelijk de naam rond van Bert Koenders, oud-minister van Ontwikkelingssamenwerking. Op dit moment is Koenders hoofd van de VN-vredesmissie in Mali.

Van Frans Timmermans is bekend dat hij al geruime tijd Europese ambities koesterde. En dat hij een goede relatie heeft met Juncker. Zó goed, dat Juncker bereid zou zijn zijn ‘vrouwenwens’ – hij streeft in zijn commissie naar ten minste negen vrouwen – voor Nederland te laten vallen. Als Juncker aan die voorwaarde had vastgehouden, was het kabinet van plan geweest om minister Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel, PvdA) te kandideren.

Het was Timmermans’ droom om de nieuwe ‘buitenlandcoördinator’ van de Europese Unie te worden. „Hij wil dat met zweet op zijn voorhoofd, zó graag”, zei een betrokkene daarover. Maar die post werd afgelopen weekend vergeven aan de Italiaanse Federica Mogherini. Het lag niet meteen voor de hand dat Timmermans ook bereid zou zijn om met minder genoegen te nemen – de post handel leek daarna wel het minste dat hem zou moeten worden aangeboden. Daarbij komen zijn buitenlandse ervaring en zijn enorme talenkennis ook van pas. Maar ook handel lijkt aan Nederland voorbij te gaan.

Nu lijkt het erop dat Timmermans’ plek in de Commissie wordt ‘aangekleed’ met meer belang: hij zou als vicevoorzitter verantwoordelijk worden voor de agenda die Juncker bij zijn benoeming presenteerde: bestrijding van de (jeugd)werkloosheid, investeringen in de economie, één Europees energienet, meer transparantie en minder regeldruk vanuit Brussel. Timmermans krijgt daarbij een coördinerende rol. Een soort ‘commissaris zonder portefeuille’, naar analogie van de ‘minister zonder portefeuille’ – al willen betrokkenen dat woord niet in de mond nemen.

Aanjager

Het kabinet zei de afgelopen maanden twee ambities te hebben voor de nieuwe eurocommissaris: hij zou een ‘zware’ post moeten krijgen, met bij voorkeur een portefeuille in de sociaal-economische hoek. Als Timmermans de functie krijgt die hem is aangeboden, is de conclusie dat het kabinet wel de eerste, maar niet de tweede ambitie heeft verwezenlijkt.

Toch benadrukken Haagse bronnen dat Timmermans’ functie goed zou zijn voor het Nederlands belang in Brussel. Hij zou verantwoordelijk zijn voor de versobering van het EU-bestuur (een wens van de VVD) en aanjager worden van meer economische groei en werkgelegenheid (een PvdA-wens).

Onduidelijk is nog hoeveel zeggenschap Timmermans straks krijgt over zijn collega-eurocommissarissen. Het is goed mogelijk dat Juncker zijn ploeg op een nieuwe manier wil organiseren, onderverdeeld in ‘clusters’, met ieder een voorzitter. Dat idee is niet nieuw. In Brussel wordt al veel langer nagedacht over een andere opzet van de Europese Commissie: met 28 commissarissen zou het dagelijks bestuur van de EU te weinig slagkracht hebben, maar een kleinere Commissie is voor de meeste EU-landen onbespreekbaar. Juncker moest eerder nog weinig hebben van het idee dat er in zijn team senior- en junior-commissarissen zouden komen en ook kleine lidstaten zagen aankomen dat ze in zo’n opzet minder invloed zouden hebben.