Tusk is na toenadering nu hard tegen Rusland

Voorzitter Europese Raad

Historicus Donald Tusk heeft zich als premier van Polen in twee termijnen een flexibele politicus getoond. Hij zegt zich geen EU zonder de Britten te kunnen voorstellen.

Een pro-Europees centrist, voldoende gematigd om verteerbaar te zijn voor grote lidstaten met tegenstrijdige wensen, maar geen grijze muis. Donald Tusk is één van de prominentste namen die de Brusselse benoemingspolitiek kon opleveren als nieuwe voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders.

De 57-jarige geschiedkundige met vrouw en twee kinderen voldoet aan de voornaamste beperkingen. Hij is pleitbezorger van Europese saamhorigheid, maar luisterbereid ten overstaande van Britse hervormingswensen. Een EU zonder het Verenigd Koninkrijk kan Tusk zich „niet voorstellen”, zei hij op een persconferentie naar aanleiding van zijn aanstelling. Hij is bondgenoot van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, over wie wie hij ooit zei dat hij niet kwaad op haar kan worden. En net als zijn Belgische voorganger Herman Van Rompuy heeft hij een reputatie van pragmaticus.

Maar anders dan Van Rompuy had Tusk al een stevige status in Europa voor zijn aantreden. Met opvallende stellingnames over de Oekraïense crisis en de noodzaak van een Europees front in energie-onderhandelingen met Rusland drong hij zichzelf en Polen – met meer dan 38 miljoen inwoners de grootste van de lidstaten die sinds 2004 toetraden tot de Unie – op de voorgrond. Zijn nieuwe topfunctie „is het bewijs dat Polen meetelt in een verenigd Europa”, schreef de adjuncthoofdredacteur van de centrum-rechtse krant Rzeczpospolita Bartosz Weglarczyk. „De benoeming van Tusk verwijdert ons van het Oosten en brengt ons dichter bij het Westen.”

Die beweging is ook één van de rode draden in de carrière van Tusk, die geboren werd in havenstad Gdánsk als lid van de Kaszubische minderheid. De voormalige Solidarnosc-activist en schrijver voor de clandestiene pers, werkte onder het communistische bewind als industrieel schilder in een coöperatie van dissidenten. Na de Wende profileerde hij zich als Europees gezind liberaal politicus.

Na het tumultueuze tijdperk waarin de rechts-conservatieve gebroeders Kaczynski de dienst uitmaakten, bracht Tusks periode als premier voor het centrum-rechtse Burgerplatform (PO) stabiliteit, economische vooruitgang en een verbetering van de relaties met onder meer Brussel en Berlijn. Hij dwong als enige Poolse premier sinds de val van het communisme een tweede ambtstermijn af. Gaandeweg verruilde hij zijn liberale hervormingsdrang voor beleid dat op minder publieke weerstand stuit.

Ook inzake internationale betrekkingen is Tusk flexibel. In de aanloop naar de Europese parlementsverkiezingen charmeerde hij veel Poolse kiezers met zijn harde opstelling tegen het Russische ingrijpen in Oekraïne. Hij liep voorop in de roep om Europese sancties. Maar in voorgaande jaren zorgde Tusk voor toenadering met Moskou. Het mogelijk maken van grensverkeer zonder visum met de Russische exclave Kaliningrad werd beschouwd als een belangrijk diplomatiek succes.

Zijn gang naar Brussel kan gezien worden als een elegante uitweg uit de binnenlandse politiek na een premierschap van zeven jaar. Recent gelekte geluidsopnamen die leden van Tusks kabinet in een ongunstig daglicht plaatsten, vergrootten de groeiende scepsis van de kiezer jegens PO. Maar voor hij op 1 december begint, moet hij nog wel op taalles. Met Merkel spreekt Tusk vlot Duits, maar zijn Frans en Engels zijn ondermaats. Met Engels beloofde Tusk in december „100 procent klaar” te zijn.