Oververhitte socialisten in debat

Mokkende linkervleugel van regeringspartij vreest uitverkoop van idealen door premier Valls.

Premier Manuel Valls houdt partijgenoten voor dat de Franse socialisten zichzelf opnieuw gaan uitvinden. foto afp

Juist als premier Manuel Valls zijn slottoespraak inzet, zwelt de roep weer aan: „Vive la gauche! Leve links!”, klinkt het steeds luider in de zaal waar de Franse Parti Socialiste drie dagen lang debatteert. En dat is geen steunbetuiging. Het is sinds dit weekend de slogan van de opstandige linkervleugel van de partij, die vreest dat de hervormende Valls met zijn vermeende sociaal-liberale koers het klassieke socialisme om zeep helpt. Nadat de premier vorige week zijn kabinet herschikte om van enkele eigengereide ministers af te komen, is het wantrouwen groot.

„De premier weet uitstekend dat we in 2012 niet de verkiezingen hebben gewonnen op een sociaal-liberale agenda”, zegt parlementslid en voormalig partijvoorzitter Henri Emmanuelli. Hij vreest dat de top van de Parti Socialiste de regeringsmacht en economische crisis „misbruikt” om, zoals zusterpartij PvdA dat in de jaren negentig in Nederland noemde, de ideologische veren af te schudden. Valls zelf pleitte er al eens voor om zelfs de naam van de PS te veranderen.

Dezelfde fout als SPD en Blair

„We moeten niet dezelfde fout maken als zo veel andere socialistische of sociaal-democratische partijen in Europa”, zegt Emmanuelli, nerveus trekkend aan een sigaret. „Kijk naar de SPD in Duitsland of naar Labour onder Tony Blair in het Verenigd Koninkrijk. Sociaal-liberaal links is daar de nuttige idioot van rechts geworden.”

Verwaterd links gedachtegoed, meent Emmanuelli, is de reden dat centrum-links ook elders in Europa tijdens de economische crisis geen alternatief voorhanden had en verkiezing na verkiezing verliest. „Als de mensen rechts beleid willen, dan nemen ze bij voorkeur het origineel, niet de kopie.”

Emmanuelli is zaterdagochtend aangeschoven bij een schaduwbijeenkomst van de zogenoemde frondeurs, PS-afgevaardigden die zich sinds de verloren gemeenteraadsverkiezingen in maart openlijk keren tegen het economisch beleid van Valls en president Hollande. In een tot de nok gevulde collegezaal, slechts van het officiële PS-conferentieterrein gescheiden door een haventje, roept de ene na de andere rood aangelopen spreker op tot een economisch beleid dat niet het terugbrengen van het begrotingstekort centraal stelt, maar investeert in de samenleving.

„We zijn socialisten, laten we dat nooit vergeten!” roept ex-parlementariër en rebellenwoordvoerder Jérôme Guedj door een krakende microfoon. In lijn met de revolutionaire jaren-zeventig-sfeer steekt hij aan het eind van zijn betoog een gebalde vuist in de lucht. Het gejoel in de dampende zaal bereikt een climax als niet veel later zelfs minister van Justitie Christiane Taubira het water overgestoken blijkt te zijn. De linkse icoon, die bij de kabinetsherschikking verrassend haar post behield, komt „even luisteren”, zegt ze gespeeld onschuldig over haar symbolische verzetsdaad.

En de politieke rentrée was voor de socialisten al zo onstuimig begonnen. De jaarlijkse zomeruniversiteit in kuststad La Rochelle begon na een week waarin Valls op maandag het ontslag van zijn kabinet aanbood, dinsdag de eigengereide linkse minister Arnaud Montebourg verving door ex-bankier Emmanuel Macron, en op woensdag een staande ovatie kreeg van werkgeversvereniging Medef.

„Ik hou van ondernemingen”, verklaarde de premier daar tot ongenoegen van de linkervleugel van zijn partij. De pr-schade was een dag later compleet toen de verse minister Macron in een interview leek te tornen aan het meest blinkende linkse kroonjuweel, de 35-urige werkweek.

Rijkdom en werk

Zondagochtend probeert de strijdlustige Valls in hemdsmouwen zijn mokkende achterban te overtuigen van het ingeslagen pad. Maar als hij ogenschijnlijk onschuldig zegt dat „bedrijven rijkdom en werk creëren” en dus gesteund moeten worden, klinkt opnieuw een fluitconcert. „Beseft u welke boodschap u hiermee aan de Fransen geeft?” zegt hij met nauwelijks ingehouden woede.

De 35-urige werkweek is veilig, in Frankrijk is bezuinigen geen doel op zichzelf geworden en dankzij ECB-baas Mario Draghi lijkt meer ruimte voor soepeler begrotingsbeleid, zegt Valls, alvorens zijn partijgenoten te verzoeken „op hun woorden te letten”. Het applaus voor de onvermoeibare straatvechter wint het in de zaal van het protest. „Ik hou van de socialisten”, zegt hij, minder omstreden na zijn liefdesverklaring bij de werkgevers.

De komende maanden zal de partij onder de noemer ‘réinventons nous’ (laten we onszelf opnieuw uitvinden) niettemin proberen met de leden een nieuw beginselprogramma op te stellen, zegt eerste secretaris Jean-Christophe Cambadélis.

Omdat dergelijke ondernemingen bij zusterpartijen elders in Europa niet altijd even gelukkig uitpakten, zet hij ter geruststelling van een deel van het kader vast wat lijnen uit. „Het sociaal-liberalisme zit niet in ons DNA”, zegt hij. „Maar we moeten wel moderniseren.”