Mediabedrijven zetten hun kranten bij het oud papier

Pile of recycled papers in factory Foto iStock

Even was er hoop bij krantenliefhebbers, na de overname van The Washington Post door Amazon-oprichter Jeff Bezos: zou print dan toch niet dood zijn? Toch niet: Amerikaanse mediabedrijven dumpen hun kranten en tijdschriften weer net zo snel als voorheen. Waarom doen ze dat, en zegt dat ook iets over Nederland?

Welke titels worden geloosd?

Vorig jaar zette mediatycoon Rupert Murdoch de trend: hij splitste zijn bedrijf in 21st Century Fox (tv, film) en News Corp (The Wall Street Journal en andere kranten in de VS, Groot-Brittannië, Australië). Deze zomer nam Time Warner afscheid van zijn tijdschriften. Bekende titels als Time (nota bene mede-naamgever van het concern), Sports Illustrated, Fortune en People moeten alleen verder. De uitgevers van grote kranten als USA Today (Gannett) en de Los Angeles Times en Chicago Tribune (Tribune Company) en kleinere regionale titels staan sinds kort op eigen benen. Hun verliezen worden niet langer gecompenseerd door lucratieve tv en film.

Wat is het probleem voor uitgevers?

Kranten verdienen nog steeds geld, ook de Amerikaanse, maar hoe lang nog? Adverteerders lopen weg. In de VS daalden de advertentie-inkomsten van de dagbladen de afgelopen vijf jaar met bijna een derde (29,6 procent). Dagbladen in Europa verloren 17,9 procent van hun advertentieomzet. Anders dan kranten in onder meer Nederland zijn Amerikaanse dagbladen veel afhankelijker van advertenties.

Digitale advertentie-inkomsten blijven weliswaar stijgen, maar vormen nog steeds een zeer klein deel van de omzet. Volgens de internationale brancheorganisatie World Association of Newspapers kwam vorig jaar 93 procent van de omzet van kranten van papier. “Aandeelhouders willen rendement, en dat is mager”, schrijft de Amerikaanse media-analist Ken Doctor op de site van onderzoeksorganisatie Nieman Journalism Lab (Harvard).

“De overgang van papier naar digitaal kost nog vijf tot tien jaar. Dat is geen prettige situatie voor wie elk kwartaal zijn financiële resultaten moet publiceren.”

Wat betekent dit voor lezers?

Afsplitsen van de papieren activiteiten gaat ten koste van de slagkracht van de kranten en daarmee van de positie van burgers, zeggen critici. Colimnist David Carr schreef in The New York Times:

“De financiële belangen van Wall Street hebben de informatiebehoefte van Main Street afgetroefd.”

Kan dit ook in Europa gebeuren?

Ook hier hebben dagbladuitgeverijen minder winstgevende onderdelen afgestoten. In Duitsland stootte Axel Springer vorig jaar zijn regionale kranten af om zich te concentreren op nationale titels en internetactiviteiten. En in België fuseerden de dagbladuitgevers Corelio en Concentra hun kranten en brachten die onder in een nieuw bedrijf.

In Europa, met name in Nederland, lijkt de invloed van beleggers op de keurs van mediaconcerns kleiner dan in de VS. Er zijn aandeelhouders van de Telegraaf Media Groep die vinden dat TMG zich volledig moet concentreren op De Telegraaf en zijn regionale kranten, en radiozenders en sites moet verkopen, maar zij hebben geen meerderheid.

Daarbij komt dat Nederland geen grote multimediale concerns kent – die je vervolgens zou kunnen opsplitsen. De publieke omroep is hier veel sterker dan in de VS en de mediawet beperkte tot voor kort de belangen die bijvoorbeeld TMG in tv of radio mocht hebben. Alleen Sanoma bouwt hier aan een mediaconcern met tv, tijdschriften en internet. De verkoop van tientallen publieksbladen is daar misschien de eerste stap naar een opsplitsing à la News Corp of Time Warner.