Kinderen ‘pijn’ doen voor de wetenschap

Voor onderzoek naar intense pijn en pijnstillers bij pasgeborenen willen oudere kinderen best even pijn voelen in de scanner.

Foto getty images

Pasgeboren baby’s voelen geen pijn, dachten kinderartsen nog in de late jaren 1980. Met morfine of andere pijnstillers waren ze dan ook niet scheutig. Ook niet bij operaties. Anno 2014 weten ze beter. Maar over de latere gevolgen van hevige pijn of hoge doses morfine bij baby’s is nog niet veel bekend.

„Als babyratjes hevige pijn moeten doorstaan, of heel veel morfine krijgen, krijgen ze op latere leeftijd vaak geheugenproblemen. Hun pijngevoeligheid verandert, en vaak zie je celdood in het brein”, vertelt arts en promovenda Gerbrich van den Bosch (28). „We wilden graag weten hoe dit bij mensen zit.” Woensdag zal ze haar proefschrift verdedigen aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Wel of geen morfine

Ze onderzocht de structuur en de werking van de hersenen en de pijnbeleving van 172 kinderen tussen 8 en 19 jaar. Een deel van hen had vlak na de geboorte een zware operatie ondergaan, bijvoorbeeld om een gigantische moedervlek weg te halen. Zij hadden intense pijn gehad, en ook veel pijnstilling met morfine. Een andere groep had na de geboorte dagenlang aan een hart-longmachine gelegen. „Dat is niet erg pijnlijk, maar ze kregen wel hoge doses morfine zodat ze rustig bleven liggen”, zegt Van den Bosch. Een derde groep kinderen was al voor hun geboorte blootgesteld aan stoffen die op morfine lijken: hun moeders waren heroïneverslaafd. Ter controle deden ook kinderen mee die geen pijn of pijnstilling hadden gehad rond hun geboorte.

Eén weekend per maand onderzocht Van den Bosch een aantal kinderen een paar uur lang in het Erasmus MC in Rotterdam. Ze oefenden in de MRI-scanner en met de pijn-test. „Ze kregen een blokje in hun hand, dat langzaam heet werd, tot 46 graden Celsius. Ze moesten aangeven wanneer ze voelden dat het pijn begon te doen. Als ze dan op een knop drukten, hield het direct op.”

Pijntest was het leukst

Aan het einde van de testdag vroeg de promovenda de kinderen altijd wat ze het leukste vonden van de hele dag. „Dat je me pijn deed met dat blokje”, zeiden sommigen tot haar verbazing.

Van den Bosch vond geen grote verschillen in pijnbeleving tussen kinderen die als baby veel pijn of veel morfine hadden gekregen, en leeftijdsgenootjes die dat niet hadden. Ook de structuur en de werking van hun brein verschilde niet. Alleen bij kinderen van heroïneverslaafde moeders zag ze afwijkingen aan de voorkant van het brein. Die scoorden ook slechter op geheugentests.

Het is belangrijk om te weten wat de effecten zijn van pijn en morfine bij pasgeboren kinderen, zegt Van den Bosch. „Gemiddeld doorstaan vroeggeboren patiëntjes tien tot veertien pijnlijke procedures per dag. Als was gebleken dat hoge doses morfine op latere leeftijd schadelijke effecten heeft, zouden we paracetamol als pijnstiller kunnen overwegen.”