IS-strijder of IS-terrorist?

Kan iemand mij uitleggen”, zo stond laatst in een ingezonden brief in de Volkskrant, „waarom de media spreken van de ‘strijders’ van IS? Zo noemen ze zichzelf, inderdaad. Maar van het woord ‘strijder’ gaat iets heldhaftigs en wervends uit. In ieder geval voor een aantal jongeren uit de moslimgemeenschap. In werkelijkheid zijn het niets en niemand ontziende moordenaars en verkrachters, die zich gerechtigd achten iedereen die het niet met hen eens is op gruwelijke wijze om te brengen. (…) Laten we hen noemen wat ze zijn. Het begrip ‘strijders’ werkt alleen maar versluierend.”

Meestal beperk ik me tot vragen van NRC-lezers, maar dit is een interessante kwestie die alle geledingen van de media betreft.

Laten we om te beginnen kijken of het klopt dat de media het hoofdzakelijk hebben over IS-strijders of ISIS-strijders. Ja dat klopt, samen met IS-rebellen. Overigens wordt IS-strijders vaker gebruikt dan ISIS-strijders, omdat deze organisatie de naam ISIS (‘Islamitische Staat in Irak en Syrië’) heeft gewijzigd in IS (‘Islamitische Staat’). Op radio en tv lijkt men een voorkeur te hebben voor ISIS, omdat je dit makkelijker zegt dan IS („Ie Es”), maar in geschreven teksten heeft IS inmiddels de overhand.

Op zich vind ik het al opmerkelijk dat de pers zo’n naamswijziging klakkeloos overneemt. Als IS z’n naam binnenkort verandert in ‘Islamic State Worldwide’ (ISW), volgen we hen dan ook of kiezen we zelf een naam?

Maar niet alle media hebben het over IS- of ISIS-strijders. Elsevier heeft het bijvoorbeeld vaak over ISIS-terrorist(en). En natuurlijk zijn er ook fan-sites, waar je kunt lezen over IS-held(en), ISIS-bevrijder(s), enzovoorts.

Klinkt het woord strijder inderdaad heldhaftig? In samenstellingen ligt dat meestal aan het woord dat ervoor staat. Verzetsstrijder en oud-strijder klinken in onze oren al snel heldhaftig, maar bij Al Qaidastrijder, Hezbollahstrijder en talibanstrijder (samenstellingen uit de Grote Van Dale) hebben de meeste westerlingen andere associaties. Het woord guerrillastrijder had aanvankelijk een negatieve bijklank (men dacht aan laffe soldaten die niet openlijk durfden te vechten), maar na Vietnam en talloze Hollywoodfilms roept ook dit woord heldhaftige beelden op: David (vertolkt door Sylvester Stallone) tegen Goliath.

Zonder twijfel kiezen veel media voor IS-strijder omdat strijder een relatief neutrale aanduiding is. In de strijd tussen Palestijnen en Israëliërs zijn de Palestijnen decennialang terroristen genoemd, zeker toen zij vliegtuigkapingen kozen als middel om aandacht voor hun zaak te vragen. Inmiddels heten vechtende Palestijnen vaker vrijheidsstrijders – ook nu zij raketten afvuren op burgerdoelen – terwijl de Israëliërs vaker bezetters worden genoemd.

In het conflict in Oekraïne bestaat de tegenpartij uit separatisten. Ook dat woord heeft tot verontwaardiging geleid, want in de ogen van velen zijn de separatisten even grote boeven als de IS-strijders.

Is er een beter woord te verzinnen dan strijders? Niet als je de berichtgeving enigszins objectief wilt houden. De definitie van objectiviteit wordt vanzelfsprekend sterk bepaald door tijd, plaats en perspectief. Door onder meer de VS en de Europese Unie wordt Hamas als een terroristische organisatie beschouwd. Maar naarmate de kritiek op Israël toeneemt, heeft men het steeds vaker over Hamas-strijders en steeds minder vaak over Hamas-terroristen – tot voor kort het gangbare etiket.