...en tóch moeten we de beelden ongefilterd kunnen zien

Twitter en Google hebben beelden van geweld gewist. Rejo Zenger ziet een spanningsveld tussen vrijheid van meningsuiting en commercieel belang. En hij pleit voor vrije informatiestromen.

Iedereen heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Daar waar belangen botsen, moeten die belangen tegen elkaar worden afgewogen. De vraag is dan: welk belang moet zwaarder wegen?

De vrijheid je eigen informatiekeuzes te maken, geldt ook voor Twitter. Wat te denken van Twitter dat besloot accounts af te sluiten van hen die over het filmpje waarin de journalist James Foley wordt onthoofd iets ‘related to’ schreven? Naar verluidt gebeurde dat op het verzoek van de familie. Google nam een zelfde beslissing: het filmpje zelf is niet meer te vinden op YouTube. De foto’s van de zwarte jongen die in Ferguson door de politie werd doodgeschoten, staat overigens nog wél op Twitter.

Deze beslissingen van Twitter en Google zijn veel problematischer dan die op het eerste gezicht lijken. De bedrijven zijn zo groot dat de beslissing geen aandacht te schenken aan een bepaald nieuwsfeit bepalend kan zijn voor de verdere ontwikkeling daarvan. De rellen in Ferguson, na het doodschieten van een zwarte tiener, zijn illustratief hiervoor: ze waren direct trending op Twitter, maar Facebook-gebruikers lazen er pas 24 uur later over. Voor hetzelfde geld waren de algoritmen nooit aangeslagen, hadden slechts weinigen van de dood van de jongeman en de rellen geweten en was er verder geen ophef ontstaan.

Hoe schokkend het filmpje van de onthoofding ook is, het is de keiharde realiteit van onze wereld. Dit soort beelden is mede bepalend voor onze toekomst. Denk maar aan het beeld van dat Vietnamese meisje dat op de vlucht is nadat een napalmbom op haar dorp was gegooid, of het beeld van de gemartelde Irakezen in de Abu Ghraib-gevangenis. Als die beelden niet op ons netvlies gebrand waren, hadden we een heel ander beeld gehad bij de oorlogen in Vietnam en Irak.

Dit soort beelden schreeuwt erom gezien te worden – in ieder geval door hen die dat willen. Elk van ons moet dat voor zichzelf bepalen. Die keuze wil je niet uit handen geven aan een commercieel bedrijf, hoe comfortabel dat op het eerste gezicht ook lijkt. Zo’n bedrijf heeft andere belangen – die van de aandeelhouders in de eerste plaats. Zo’n bedrijf vergroot de omzet niet als gebruikers misselijk worden en zich ongemakkelijk voelen. Maar in de grond van de zaak zijn die gekwetste zieltjes soms wel belangrijker dan het bedrijfsbelang. Daarom moet de keuze bij de gebruiker liggen.

Marktkracht

Hoe dit zich verhoudt tot de vrijheid van Twitter en Google? Die hebben, net als ieder ander, hun eigen vrijheid van handelen.

De wetmatigheid die zich hier aftekent luidt: naarmate de marktmacht van zo’n platform groeit, moet het belang van de vrijheid van meningsuiting zwaarder gaan wegen ten opzichte van het belang van ondernemersvrijheid. En dit betekent dat Twitter of Google bijzonder weinig vrijheid hebben om de vrijheid van meningsuiting van hun gebruikers in te perken. Van filmpjes van de onthoofding van een journalist moeten ze dan ook afblijven.