‘Duitse Mark-gevoel’ brengt eurosceptici winst in Saksen

Uit het niks behaalde de eurosceptische AfD bijna tien procent van de stemmen. Het Duitse politieke landschap is grondig veranderd.

Extreem-rechts verdwijnt uit parlement Saksen

De eurosceptische partij Alternative für Deutschland (AfD) was gisteren bij de deelstaatverkiezingen in Saksen de grote verrassing. De nieuwe partij onder leiding van de Hamburgse micro-econoom Bernd Lucke, die sinds dit jaar ook al vertegenwoordigd is in het Europees Parlement, won in een klap bijna tien procent van de stemmen. Ter vergelijking: de sociaal-democratische regeringspartij SPD haalde maar ruim twee procent meer en de grote winnaar, de christen-democratische CDU bijna veertig procent.

De liberale FDP, die in Saksen nog in de regering zat met CDU, is weggevaagd. De partij haalde de kiesdrempel van 5 procent niet en verdwijnt nu niet alleen uit de regering maar ook uit het deelstaatparlement. Commentatoren wijzen erop dat voor de kleine liberale partij, die decennialang invloed uitoefende op de Duitse politiek, in 2017 echt het uur der waarheid aanbreekt: bij de lokale verkiezingen in de belangrijke deelstaat Noordrijn-Westfalen onder leiding van partijleider Christian Lindner.

Sommige analisten denken dat de verkiezingen in de voormalige Oost-Duitse deelstaat wel eens het begin kunnen zijn van een duurzame wijziging van het politieke landschap in Duitsland. De CDU van bondskanselier Angela Merkel, de schijnbaar eeuwige stabiele reus in het midden die het politieke landschap domineert, moet zich voorbereiden op een conservatieve, nationalistische en anti-Europese concurrent op de rechterflank, zoals de SPD aan de linkerkant al langer die Linke naast zich heeft.

De winst voor de christen-democraten wordt toegeschreven aan het vertrouwen dat kiezers hebben in deze partij op het terrein van economische groei en werkgelegenheid. Die twee thema’s waren in Saksen, een relatief arme deelstaat, alles bepalend. Sinds 2004 is de werkloosheid in deze deelstaat teruggelopen van 18 procent naar 8,5 procent. En dat wordt toegeschreven aan de christen-democratische premier Stanislaw Tillich, die al tien jaar regeert in Saksen.

Daarom ook haalden de Groenen nauwelijks zes procent van de stemmen. De milieupartij die vooral campagne voerde tegen de verdere uitbouw van de bruinkoolmijnen in de Lausitz, in moerassige streek in Saksen en Brandenburg, won daarmee wel sympathie, maar geen stemmen. Burgers zijn bang dat afschaffing van de kolenmijnen gepaard gaat met verlies van banen en economische groei.

De winst van de AfD kwam toch nog onverwacht omdat deze jonge partij in de campagne laveerde tussen conservatieve, klassiek liberale en xenofobe standpunten. Eigenlijk, zo schrijft de commentator van de Süddeutsche Zeitung, tref je bij de AfD mensen aan die zich vroeger in de CDU thuis voelden. De partij verspreidt het ‘Duitse Mark-gevoel’, met fikse opvattingen over het bevorderen grote gezinnen, tegen het homohuwelijk en de positieve discriminatie van vrouwen, en tegen immigratie met name tegen vluchtelingen.

Een gevolg van het optreden van de AfD lijkt in ieder geval dat de nationalistische NPD, die in Saksen van oudsher tamelijk sterk was, de kiesdrempel niet haalt en dus ook uit het lokale parlement verdwijnt.

De Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) waarschuwt om te veel conclusies te trekken uit de Saksische verkiezingen voor de nationale politiek. Al was het maar omdat de opkomst, 50 procent, voor Duitse begrippen ongewoon laag was. De krant beschouwt de AfD als een protestpartij die eerst nog maar eens de spagaat tussen ambities en werkelijkheid moet overwinnen. De CDU is in ieder geval niet van plan de partij die kans te geven. De Saksische premier Tillich heeft de AfD als coalitiepartner al uitgesloten.