Lekker jezelf zijn

Fantasyfestivals worden steeds grootschaliger. Als elfenprinses of behangen met Keltische strijdbijlen lijken de bezoekers zich vrijer te voelen. Hoe is dat te verklaren?

Op de parkeerplaats worden plastic vleugels uit Jumbo-boodschappentassen gehaald. Een meisje brengt zwart-paarse make-up op, een jongen met lang haar hangt een ketting met een klauw om zijn nek. Een jonge vrouw snoert het lederen korset van haar vriendin stevig vast.

De bezoekers van het fantasyfestival Castlefest, begin deze maand in Lisse, lopen vrijwel allemaal verkleed van het parkeerterrein naar de ingang van het terrein van de Keukenhof. De paar nieuwkomers die in hun gewone kleding aansluiten in de rij, kijken onwennig. „Volgend jaar moeten we ook maar verkleed komen.” Om zichzelf daarna te verbeteren: „Ik bedoel: in kostuum.”

Want naar een festival als het driedaagse Castlefest – je kunt er ook kamperen – kom je niet om iemand anders te spelen. Het is geen carnaval. Je komt hier om een andere versie van jezelf te zijn. „Je licht een deel van jezelf uit”, zegt Jordy (20), die doordeweeks drama studeert en dit weekend als een soort zombie rondzwalkt op stelt-achtige schoenen.

„In het dagelijks leven is iedereen bezig eruit te zien zoals de maatschappelijke normen dat voorschrijven”, zegt studente Joy (20), vandaag gekleed als elfenprinses. „Hier word je niet gek aangekeken als je daarvan afwijkt. Hier kun je jezelf zijn.”

In tien jaar tijd groeide Castlefest van 5.500 naar 32.500 bezoekers – de paar fantasyfestivals die Nederland kent, zijn steeds massaler geworden. De grootste zijn Elfia, voorheen Elf Fantasy Fair, dat sinds 2009 twee edities per jaar kent en in totaal zo’n 41.000 bezoekers trekt, en Castlefest, dat een verzamelplaats is voor allerlei fantasystromingen. Je hebt er LARP’ers, cosplayers, re-enacters en ouderwetse gothics (zie inzet). Er lopen minstens zoveel dertigers en veertigers rond als tieners en twintigers. Soms hele families.

De populariteit van het verkleden bracht de Efteling er deze zomer toe om een verkleedverbod voor bezoekers in te stellen: de ‘echte’, professionele rollenspelers in het pretpark waren niet meer te onderscheiden van bezoekers in kostuum.

Dat is altijd een deel van de lol, zegt Jordy. „Je bent bezoeker, maar je loopt rond als personage. Je wordt bekeken, je hebt interactie, mensen willen met je op de foto.”

De sfeer op het festival is vriendelijk, vindt hij. „Ik was bij een optreden van een bandje en er was een jongen in een rolstoel. Die werd met rolstoel en al opgetild, zodat hij het kon zien. Door onbekenden.”

Als elfenprinses of behangen met Keltische strijdbijlen lijken de bezoekers zich vrijer te voelen. Hoe is dat te verklaren? „Op een fantasyfestival kun je een ander deel van je identiteit uitproberen. Op een ongewone manier in contact treden met anderen”, zegt Marinka Copier, lector Play Design aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Ze onderzocht de fantasycultuur in Nederland en promoveerde op rollenspel en identiteit in de online game World of Warcraft. „Aan het einde van de dag voelt het alsof je op reis bent geweest naar een ander land, alsof je een heel andere cultuur hebt ervaren.”

Cola drink je uit een kelk

Bij het Kasteel Keukenhof klinkt sprookjesachtig getrommel, een stukje verderop wordt luidkeels een middeleeuwse oorlog uitgevochten. Er wordt cola geschonken in kelken – het lijkt op dit festival minder te gaan om het gebruikelijke alcohol drinken en dansen. Er zijn bandjes – die spelen op mondharpen en geitenhoorns – maar de hoofdact is niet de muziek.

Waar de bezoekers dan voor komen? „Mensen kijken”, zegt Ymelda (17), die zelf een bruine cape en een bordeauxrode draak op haar schouder draagt. „Het is heel bijzonder om te zien hoeveel aandacht iedereen aan zijn outfit heeft besteed.”

„Bij de kraampjes kijken”, zegt Joshua (20). „Ik zoek een nieuw zwaard”, zegt hij, als aanvulling op zijn bestaande verzameling van negen zwaarden („katana”) en één bijl, zegt hij niet zonder trots.

„Wacht, even mijn tanden uitdoen”, begint Mara (22), gekleed in een uitbundig ‘vampire queen’-kostuum. Ze haalt haar griezelig realistische vampiertanden uit haar mond en stopt ze in een doosje waarin nog een paar tandensets zitten. Ze gaat vandaag „rondjes lopen, vriendinnen ontmoeten”. Kijken en bekeken worden. Veel Castlefestgangers herkennen haar als Psychara. Met bijna 40.000 volgers op Facebook is zij een bekende modeblogger in de fantasywereld.

Zo uiteenlopend als iedereen gekleed is, zo versplinterd is ook de fantasywereld. De één draagt een tot in de puntjes doordachte outfit om een specifieke subcultuur uit te dragen, de ander trok een prinsessenjurk uit de verkleedkist.

Authenticiteit is hier ook een trend

Tien jaar geleden waren de meeste bezoekers van Castlefest gekleed in wat volgens organisator Mark van der Stelt „door de buitenwereld” gothic wordt genoemd. Dit jaar dragen de bezoekers voornamelijk aardse kleuren als grijs, donkerblauw en groen.

Volgens Copier past dat in een trend. „Authenticiteit wordt in de hele samenleving steeds meer gewaardeerd. Zelf jam maken, natuurlijk voedsel. Een beweging die je ook hier terugziet.”

Esther (IT’er) is daar een voorbeeld van. Ze is op het festival met haar man Ruben (elektricien) en haar baby van vier maanden. Ze behoren tot de stroming van de re-enacters: ze bestuderen de geschiedenis nauwkeurig om die vervolgens na te bootsen. Hun kostuums zijn volledig in Vikingstijl – zelfs de steken die ze voor het naaien van de kostuums gebruiken, kloppen. „Doordeweeks leef ik de agenda van de baas, hier heb je even geen telefoon bij je. Al is het geen straf om in onze tijd te leven, waarin je niet elke dag drie uur met je avondeten bezig hoeft te zijn.”

Tien jaar geleden liepen er meer trollen en elfjes rond, nu zie je meer realistische outfits. Copier: „Voornamelijk historische elementen met een klein beetje fantasy.” Een stijl die je ook ziet in films, games en fantasyseries zoals The Game of Thrones.

Toch zijn er op Castlefest weinig letterlijke kopieën van personages te zien – het nabootsen van bestaande figuren, dat cosplay heet, lijkt ook weer op z’n retour. Copier: „Het gaat niet meer om imiteren, maar om zelf iets creëren.” De fantasyfestivalgangers kiezen een eigenschap en bedenken een personage dat daarbij past. „Het gaat om originaliteit.”

    • Thomas de Veen
    • Romy van der Poel