EU-top cruciaal voor jacht Nederland op zware post

Dit weekend praten EU-leiders over de verdeling van topfuncties. Voor het kabinet-Rutte staat veel op het spel.

Frans Timmermans is een „established big hitter”. Althans, dat vindt de Financial Times. Deze week schreef de invloedrijke Britse krant dat de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken de nieuwe ‘buitenlandcoördinator’ van de Europese Unie zou moeten worden. In tijden van oorlog en internationale spanning, zo vindt de FT, hebben we iemand nodig die Europa „een sterkere stem in de wereld” geeft.

Mooi compliment voor Timmermans, maar veel zal hij er vermoedelijk niet aan hebben. Volgens verschillende Europese media vinden steeds meer EU-regeringsleiders dat de Italiaanse Federica Mogherini (vrouw, sociaaldemocraat) de juiste kandidaat is om de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid te worden.

Deze zaterdag komen de regeringsleiders bijeen in Brussel om te beslissen wie de opvolger wordt van de huidige buitenlandchef, de Britse Catherine Ashton. De Nederlandse regering, zeggen ingewijden, lobbyt niet voor Timmermans. Het kabinet wil een sociaal-economische post in Brussel voor minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem. En als dat niet lukt, waar het vooralsnog naar uitziet, voor minister van Buitenlandse Handel Lilianne Ploumen.

De Europese Raad van regeringsleiders moet ook zijn eigen nieuwe voorzitter kiezen, als opvolger van de Belg Herman Van Rompuy. Formeel gaat het dus om twee topbanen. In werkelijkheid gaat het om meer: de verdeling van de macht in de EU.

Dat moet gebeuren volgens ten minste vier verdeelsleutels: noord-zuid, oost-west, links-rechts, man-vrouw. Bijna elk EU-land probeert in dat schaakspel zijn positie te verstevigen. Ook voor Nederland breekt het moment van de waarheid aan. Gaat het lukken om de zware Brusselse post binnen te slepen die het kabinet zo nadrukkelijk ambieert?

Koploper voor de opvolging van Van Rompuy lijkt de Poolse minister-president Donald Tusk. Ook genoemd worden de premiers van Denemarken (Helle Thorning-Schmidt) en Ierland (Enda Kenny). Ook de naam van Mark Rutte klinkt. Haagse bronnen zeggen dat hij is gepolst door zijn collega-regeringsleiders, maar dat hij niet geïnteresseerd is. Rutte wil zijn kabinet blijven leiden. Sinds de ramp met vlucht MH17 is daar nog een ander sentiment bijgekomen: de premier vindt dat hij het op dit moment niet kan maken om naar Brussel te vertrekken.

Na de verdeling van de twee banen dit weekend volgt de invulling van de nieuwe Europese Commissie, die binnen een paar weken rond moet zijn. Aanstaand commissievoorzitter Jean-Claude Juncker uit Luxemburg verdeelt de portefeuilles. Hij is afhankelijk van de kandidaten die de lidstaten aanbieden en moet tegelijkertijd rekening houden met de wensen van machtige regeringsleiders zoals de Duitse bondskanselier Angela Merkel.

En juist zíj deed deze week iets dat van grote invloed kan zijn. Ze sprak haar steun uit voor de Spanjaard Luis de Guindos om de volgende voorzitter van de eurogroep van ministers van Financiën te worden. Gezien de dominante positie van Duitsland in de eurozone kan dat maar één ding betekenen: De Guindos krijgt de baan.

Op het eerste gezicht lijkt dat slecht nieuws voor de huidige voorzitter van de eurogroep, Jeroen Dijsselbloem: hij is straks zijn baan kwijt. Uit zijn reactie op Merkels uitspraken sprak dan ook enige getergdheid: ,,Ik word aangesteld door de ministers van Financiën en niet door twee minister-presidenten die elkaar ergens ontmoeten”. Ook premier Rutte lijkt zich, althans voor de buitenwereld, nog niet te hebben neergelegd bij De Guindos. Dijsselbloem, zo zei hij gisteren, „zou volgend jaar heel goed kunnen beslissen om nog tweeënhalf jaar door te willen als eurogroepvoorzitter.”

Toch wijzen Brusselse en Haagse ingewijden erop dat Merkels zet goed zou kunnen uitpakken voor Nederland. Met een Zuid-Europeaan als eurogroepchef én een Zuid-Europeaan als president van de Europese Centrale Bank (de Italiaan Draghi) is het vrijwel zeker dat de zwaarste economische portefeuille in de Commissie, namelijk Begrotingszaken, naar een Noord-Europeaan gaat. Een sociaal-democraat bovendien, want dat heeft Juncker de socialistische fractie in het Europees Parlement beloofd. „En daar kan hij niet meer op terugkomen”, zegt PvdA-europarlementariër Paul Tang.

Op dit moment is de kans klein dat die ‘begrotingstsaar’-post naar Dijsselbloem gaat. Juncker is dringend op zoek naar een vrouw – de landen hebben nu veel te weinig vrouwen aangeboden als kandidaat.

En er is nog een ander probleem, van meer persoonlijke aard: Juncker zou nog steeds kwaad zijn dat Dijsselbloem hem begin dit jaar op tv ‘een verstokte roker en drinker’ noemde. Een afspraak met Juncker in Brussel begin deze zomer om zijn excuus te maken lijkt daar niets aan veranderd te hebben. „Zo’n fout word je in Europa alleen vergeven als je uit een groot land komt”, zegt een Brusselse bron.

Maar een gedwongen vertrek van Dijsselbloem als eurogroepvoorzitter, zo redeneert men in Den Haag, verschaft Nederland wel een sterke onderhandelingspositie. Het verlies van die post zal gecompenseerd moeten worden met een mooie plek in de Europese Commissie. Als Dijsselbloem geen begrotingstsaar wordt, kan Nederland het commissariaat Handel opeisen – ook een zware portefeuille. De belangrijkste gegadigde daarvoor is een vrouw: Lilianne Ploumen.

Of het zo gaat, is moeilijk te zeggen. De top van dit weekend kan uitlopen op een patstelling – met onverwachte compromiskandidaten als uitkomst. Zoals vijf jaar geleden, toen Catherine Ashton vanuit het niets buitenlandcoördinator werd.

    • Petra de Koning
    • Thijs Niemantsverdriet