De NAVO weet ’t wel: terug naar de Koude Oorlog

De NAVO maakt plannen voor nieuwe militaire bases aan de grens met Rusland. Niet om Oekraïne te helpen, want dat is geen NAVO-lid. Maar wel om spierballen te tonen.

FOTO ANP

Stel dat iemand Polen of Litouwen binnenvalt. „Dan stuit hij niet alleen op soldaten uit die specifieke landen, maar ook op een NAVO-strijdmacht”, zegt secretaris-generaal van de NAVO Anders Fogh Rasmussen.

Al maanden heeft Rasmussen de grootste moeite om zijn woede in te houden over Ruslands bemoeienis met Oekraïne. De NAVO en Rusland zijn immers partners, die op verschillende terreinen – in Afghanistan en bij de bestrijding van terrorisme – samenwerken. Maar nu de situatie in Oost-Oekraïne escaleert, neemt hij geen blad meer voor de mond.

„Rusland is geen partner meer”, zegt ook een van de hoogst geplaatste NAVO-diplomaten in Brussel, die niet met naam in de krant wil.

Op het NAVO-hoofdkwartier worden plannen gemaakt voor nieuwe militaire bases aan de grens met Rusland. Akkoorden met Rusland uit 1997, waarin werd afgesproken dat de NAVO geen troepen opbouwt in het voormalige Oostblok, dwingen de NAVO om voorzichtig te zijn in haar woordkeuze. „Noem het een bescheiden verschuiving oostwaarts van onze aanwezigheid”, noemt de NAVO-diplomaat het scenario dat nu klaarligt. En het gaat ook om zichtbaarheid, zegt hij. „Iedereen kan zien dat wij Artikel 5 van ons bondgenootschap – een aanval op één van ons is een aanval op ons allen – heel serieus nemen.”

Om hulp aan Oekraïne gaat ’t niet

Onder de noemer Readiness Action Plan wordt een zogeheten very high readiness force opgetuigd: een nieuwe strijdkracht binnen de al bestaande Response Force. In simpele taal, volgens een andere NAVO-diplomaat: „Manschappen moet je heel snel kunnen invliegen naar de plek waar het gebeurt, die moeten daar in een gespreid bedje terechtkomen en meteen gevechtsklaar staan. De steekwoorden zijn: snel, flexibel en robuust.”

De bedoeling is nadrukkelijk niet om nu Oekraïne – geen NAVO-lid – militair te hulp te schieten. De nieuwe strijdkrachten worden inzetbaar in NAVO-lidstaten als Polen en de Baltische landen, die grenzen aan Rusland.

Het aantal en de precieze locaties van de niet-permanente bases in Oost-Europa zijn nog onbekend. Op de NAVO-top in Wales volgende week, waar regeringsleiders van de 28 NAVO-landen bijeenkomen, wordt het plan in detail besproken. Diplomaten verwachten dat het unaniem zal worden gesteund.

In Brussel wordt de top in Wales op voorhand al als „historisch” omschreven. De eerste vier decennia na de oprichting in 1949, stond de NAVO in het teken van de Koude Oorlog. Na de val van de Muur in 1989 werd de NAVO een operationele organisatie met militaire missies op de Balkan en Afghanistan.

Ineens een zelfverzekerde toon

„De agenda voor de top, die nog vóór de Russische annexatie van de Oekraïense Krim werd opgesteld, luidde aanvankelijk: hoe nu verder met de NAVO?”, aldus een hoge NAVO-diplomaat. Maar de Russische president Poetin heeft die existentiële discussie in de kiem gesmoord, meent hij. „De NAVO is terug bij af, bij de kern van de zaak. We are back home.”

Die zelfverzekerde toon op het Brusselse hoofdkwartier lijkt niet te passen bij de groeiende kritiek op de NAVO, die de afgelopen decennia ook Rusland tergde en afspraken schond. Het Westen zegde in 1990 aan de Russen toe dat de NAVO niet naar het Oosten zou uitbreiden. Maar in de jaren erna werden de voormalige Oostbloklanden toch NAVO-lid, tegen de zin van Rusland. En recenter was het de NAVO die het vertrouwen van Rusland op de proef stelde, door in 2011 zonder instemming van Moskou militair in te grijpen in Libië.

„Europa is blijven steken in Koude-Oorlogsdenken en laat zich voor de kar van Washington spannen”, schreef gisteren de Leuvense historicus Idesbald Goddeeris in de Vlaamse krant De Standaard.

De samenwerking met Rusland hebben de NAVO-landen eerder dit jaar al eensgezind voor onbepaalde tijd opgeschort.

Want in kip-en-ei-discussies – over de vraag: wie torpedeerde als eerste de bestaande akkoorden? – heeft in Brussel niemand zin. Het heersende gevoel en de leidraad voor het beleid is nu: er is er maar één die de territoriale integriteit van een Europees land schendt, en dat is Poetin. Hij liegt keer op keer, zo klinkt het op het NAVO-hoofdkwartier. „Wij hebben nu het onomstotelijke bewijs geleverd van Ruslands militaire aanwezigheid in Oekraïne. De maat is vol.”

    • Tijn Sadée