Strijd over afstand van aarde tot sterrenhoop Pleiaden opgelost

De Pleiaden, een samenscholing van sterren in het sterrenbeeld Stier, staan niet 430, niet 390, maar 443 lichtjaar van de aarde verwijderd. Dat blijkt uit nauwkeurige metingen met een wereldwijd netwerk van radiotelescopen, waarvan de resultaten vandaag in Science zijn gepubliceerd.

De Pleiaden, ook wel het Zevengesternte genoemd, zijn de bekendste sterrenhoop aan de hemel. De zes helderste sterren zijn op mooie herfst- en winteravonden gemakkelijk waarneembaar met het blote oog. Daarnaast bevat de sterrenhoop nog een duizendtal zwakkere sterren.

Over de afstand van de Pleiaden tot de aarde wordt al tientallen jaren gesteggeld. Tot de jaren ’90 gingen astronomen uit van een afstand van ongeveer 430 lichtjaar. Dat was een schatting, gebaseerd op fysieke eigenschappen van deze sterren, zoals kleur en helderheid. De in 1989 gelanceerde Europese satelliet Hipparcos, die de afstanden van meer dan honderdduizend sterren heeft gemeten, plaatste de sterrenhoop echter op slechts 390 lichtjaar.

Dat verschil lijkt niet zo groot, maar als de Pleiaden inderdaad zo dichtbij staan, zouden ze veel minder licht uitstralen dan de bestaande stermodellen voorspellen. Daarbij komt nog dat de Pleiaden worden gebruikt als ‘maatstaf’ voor het schatten van de afstanden van andere, nog verder weg staande sterrenhopen. Een fout in de afstand van de Pleiaden heeft dus letterlijk verstrekkende gevolgen.

Om het meningsverschil over 40 lichtjaren uit de wereld te helpen, hebben Amerikaanse radioastronomen heel nauwkeurig de parallax van vijf van de Pleiaden gemeten. De parallax is de schijnbare verplaatsing van een object ten opzichte van een (ver) achtergrondobject als het vanuit verschillende posities wordt bekeken. In dit geval is gemeten hoe de vijf sterren zich vanaf de (om de zon draaiende) aarde gezien lijken te verplaatsen ten opzichte van de heldere kern van een sterrenstelsel op miljarden lichtjaren afstand. Dat is gelukt. Verspreid over anderhalf jaar zijn de posities een aantal keren tot op 0,0001 boogseconde nauwkeurig gemeten. Dat is een haarbreedte, gezien van een afstand van 200 kilometer.

    • Eddy Echternach