Let nog maar even niet op het begrotingsnieuws

Voor iedereen is een ‘lichte koopkrachtplus’ voorzien, zegt minister Dijsselbloem. Maar het is onmogelijk te bepalen of de individuele burger erop vooruitgaat.

Het was gelukt „licht in de portemonnee” van burgers te brengen, zei Minister Dijsselbloem woensdag. Foto ANP

Begrotingsnieuws? Het klinkt allemaal spannend en belangrijk. Maar misschien kunt u de berichten over belastingverlagingen, toeslagenverhogingen en economische impulsen beter negeren.

Woensdag eindigden de onderhandelingen over de rijksbegroting van 2015 tussen coalitiepartijen VVD en PvdA en oppositiepartijen D66, ChristenUnie en de SGP. Het was ze gelukt om wat „licht in de portemonnee” van burgers te brengen, zo vatte minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (PvdA) het resultaat samen.

Goed nieuws, zou je zeggen. Maar in werkelijkheid is de conclusie van de minister betekenisloos voor de individuele burger.

Ja, er komt een lastenverlichting, sommige toeslagen gaan voor sommige mensen omhoog. Enkele voorgenomen bezuinigingen worden verzacht.

Volgens Dijsselbloem was er voor iedereen een „lichte koopkrachtplus onder de streep” voorzien, hoewel hij ook waarschuwde dat het „met mate” beter gaat en dat de gevolgen voor iedereen kunnen verschillen.

Simpel gezegd is het voor een individu onmogelijk om te bepalen wat de gevolgen zijn van de begrotingsonderhandelingen van de afgelopen weken voor zijn financiële situatie.

Minder bezuinigd is niet per se extra

Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste bestaat een deel van de huidige ‘maatregelen’ uit het verzachten van bezuinigingen of belastingverhogingen die eerder zijn afgesproken, maar nog niet zijn ingevoerd.

Wat politici nu presenteren als een lastenverlichting, zal dus door burgers in 2015 toch ervaren worden als een belastingverhoging. En veel mensen zullen het niet eens merken, want per persoon is het geen groot bedrag.

Zo is niets wat het lijkt. Er gaat niet 400 miljoen euro extra naar de langdurige zorg. In werkelijkheid wordt er 400 miljoen euro minder bezuinigd dan eerder was afgesproken. En om het complexer te maken: een bezuiniging is altijd gedefinieerd ten opzichte van het zogeheten basispad. Dat is de voorspelde ontwikkeling van de rijksfinanciën. Iets wat bezuiniging heet, kan dus ook het afzwakken van een stijging van de begroting zijn – iets wat voor de gezondheidszorg eigenlijk altijd opgaat.

De realiteit is altijd weerbarstiger

De tweede reden dat niet precies kan worden gezegd wat de rijksbegroting voor het licht in de eigen portemonnee betekent, is dat het leven veel complexer en onvoorspelbaarder is dan de koopkrachtmodellen van overheid en CPB. Iets wat de modelmakers overigens zelf ook altijd benadrukken.

Weer zijn de zorgkosten een goed voorbeeld: enkele media meldden de afgelopen dagen met grote letters dat de zorgpremie stijgt. Maar als dat al zo is – verzekeraars bepalen de premie, niet de overheid – zijn er nog tientallen andere factoren die de individuele zorguitgaven bepalen. Misschien is de zorgpremie daarvan wel de minst belangrijke.

Zorgkosten zijn nog maar een deel van het verhaal. De overheid kan aan eindeloos veel knoppen draaien, om in politiek jargon te blijven. In deze onderhandelingen alleen al is het kindgebonden budget weer aangepast, een voorgenomen verlaging van de huurtoeslag (deels) teruggedraaid, vervalt de eigen bijdrage in de persoonlijke verzorging en gaat het eigen risico in de zorg omhoog.

Dijsselbloem zei dat hij, gezien alle geopolitieke onzekerheid, „voorzichtig” had begroot. Misschien is dat wel de interessantste constatering. En een goed advies voor die eigen portemonnee.

    • Derk Stokmans