Eerst even rust en het hoofd leegmaken

In een klap verdwijnen vandaag in Zuidwest-Brabant zo’n tweeduizend banen. ‘Alles was fucking goed geregeld.’

Het enthousiasme is getemperd en de werklust op de werkvloer nihil. De pakjes sigaretten die gisteravond van de band rolden in de fabriek van Philip Morris waren echt de allerlaatste. Vandaag hebben de werknemers allemaal ‘bijzonder verlof’ en kunnen ze in de fabriek afscheid nemen van elkaar. Dat betekent dat maandag, 1 september, 1.230 mensen op straat staan – een kleine groep, zo’n 170 werknemers, blijft.

Bergen op Zoom en omliggende gemeenten krijgen er in één klap een groot aantal werklozen bij. Want behalve de 1.230 Philip Morris-medewerkers, treft de sluiting ook toeleveranciers en bedrijven als DHL en Facilicom, die voor de fabrikant alle logistieke en schoonmaakdiensten op zich namen.

Het zou gaan om in totaal zo’n 2.000 arbeidsplaatsen. Een nieuwe baan blijkt niet zomaar gevonden. Alhoewel de sluiting al bekend is sinds 4 april, hebben volgens Philip Morris nu circa honderd mensen ander werk gevonden. 92 Procent van de werknemers is zo dadelijk werkloos.

De productie in de fabriek is al teruggeschroefd de laatste dagen. Tijdens een rondleiding door de fabriek afgelopen woensdag, de één na laatste werkdag, ligt een deel van de machines stil.

Op de afdeling Secondary, waar duidelijk ruikbaar net mentholsigaretten worden verpakt, ronken de machines nog. Zij het lang niet allemaal. Met name bij Primary, waar het tabak wordt klaargemaakt, is het stil. Op een lopende band zoeven nog wat plakken tabak voorbij, maar veel silo’s, die normaal vol liggen met tabak, zijn nu leeg.

Driekwart is ouder dan 50

Hoewel het eigenlijk niet toegestaan is voor de pers om op de werkvloer met medewerkers te praten, lijkt dat verbod nu wat geforceerd. Collega’s van Jos van de Voorde (52), die rondleidt, komen even een praatje maken en gedag zeggen. Met nog één werkdag te gaan, polst iedereen bij elkaar wat de ander straks gaat doen.

„De meesten willen straks eerst een paar maanden rust, hun hoofd leegmaken”, zegt Van de Voorde. Een enkeling die hij kent heeft ander werk, vooral buiten Bergen op Zoom, maar het gros niet. Hijzelf is in gesprek met een coach om te bepalen wat hij wil. Uitvaartverzorger lijkt hem wel wat. „Je bent met mensen bezig, moet dingen uitzoeken en er zit een stukje administratief werk aan vast.”

Veruit de meesten werken al twintig, dertig jaar bij Philip Morris. Zij kwamen in de glorietijd, toen sigaretten maken nog booming business was. Ze werden geïntroduceerd door een vriend of familielid, konden meteen aan de slag en een opleiding was niet nodig. Jos van de Voorde kwam na de mavo naar Philip Morris en zag in de 34 jaar dat hij hier werkte eigenlijk nooit een reden om weg te gaan. Zoals zovelen. En dus werd de werkvloer steeds grijzer: driekwart is boven de 50 jaar.

Niet zo gek, zeggen boze tongen, dat deze fabriek dicht moest. Het werd te duur. „Alles was fucking goed geregeld”, zegt een oud-werknemer. „Ze hoefden maar te piepen en mensen kregen het. Oudere werknemers hadden soms wel zeventig vrije dagen, die waren er vaker niet dan wel.”

Veel werknemers waren lang in dienst, daarom is hun opzegtermijn dat ook en krijgen ze de komende maanden doorbetaald. De WW hoeven ze pas (begin) volgend jaar in, als ze dan nog geen werk hebben. Tot die tijd kunnen ze zich oriënteren bij het speciaal opgerichte mobiliteitscentrum van de gemeente óf bij het mobiliteitscentrum van Philip Morris, dat nog twee jaar geopend zal zijn in het hoofdgebouw. Vier outplacementbureaus – Randstad, Menea, Ascento en Fourstar – zullen de werklozen adviseren. Het budget voor scholing en begeleiding is maximaal 8.000 euro per persoon.

Machines ontmantelen

Wat er straks met de immense fabriekshallen gaat gebeuren, is nog niet duidelijk. Een aantal medewerkers blijft nog even om de machines te ontmantelen. Die bouwen ze voor een deel in andere Europese fabrieken weer op.

Wethouder Ton Linssen van Economische Zaken laat weten met drie partijen in gesprek te zijn die interesse hebben om zich te vestigen in de oude Philip Morris-fabriek. Eén daarvan is Vestel, een Turks elektronicaconcern, dat met het Eindhovense bedrijf SeeCubic 3D-televisies wil maken. Linssen benadrukt dat er absoluut nog niks zeker is. „De gesprekken zijn heel prematuur.”

Het lastige is, zegt Linssen, dat er al een sociaal akkoord is. Een heel goed sociaal akkoord. „In het Limburgse Born, waar autofabriek Nedcar in 2012 de deuren sloot, was dat er nog niet.” De nieuwe eigenaar, VDL Groep, stapte – met steun van het ministerie van Economische Zaken – vroeg in en beloofde de 1.500 medewerkers bij heropening in dienst te nemen.

„Geld kon in Born worden gebruikt om mensen om te scholen en de fabriek te verbouwen”, legt de wethouder uit. „In Bergen op Zoom is het verdeeld over de mensen. Een nieuwe eigenaar moet opnieuw onderhandelen met hen. Als iemand zich half april had aangediend, was het een stuk makkelijker geweest.”

    • Merlin Daleman
    • Marleen Luijt