De zaak je nieuwe huis laten betalen

Bij de Rotterdamse verzekeraar HDI-Gerling konden bestuurders hun gang gaan. Zo kochten ze volgens het bedrijf op kosten van de zaak onder meer een penthouse, een villa en een jacht.

Illustratie Leonie Bos

Als de vrouw van bestuursvoorzitter Bert Schouten van de Rotterdamse verzekeraar HDI-Gerling haar bovenbuurman zijn brievenbus ziet legen, grijpt ze haar kans. Ze spreekt hem aan in de centrale hal van hun gezamenlijk appartementencomplex aan de Kralingse Plas. De bovenburen verblijven vaak in het buitenland, hoorde ze. Zouden zij en haar man een parkeerplaats van hen kunnen overnemen? „Je mag het hele penthouse kopen”, zegt hij. Het kost 1,25 miljoen euro en hij heeft het net te koop gezet.

De echtparen besluiten van woning te ruilen. Maar vlak voor de levering heeft Schouten de financiering van het penthouse nog niet rond. Hij laat het bedrijf dat hij leidt dan maar alvast ruim vier ton overmaken aan de hypotheekbank van zijn bovenburen.

Het lijkt ongebruikelijk: een verzekeraar die het penthouse van de baas helpt financieren. Maar nu bekend is dat het Openbaar Ministerie onderzoek doet naar miljoenenfraude door zeker drie voormalig bestuurders en meer over de gang van zaken binnen het bedrijf bekend wordt, is de aanbetaling beter te plaatsen.

Losse manier van zakendoen

De lijnen op het hoofdkantoor van HDI-Gerling boven de Rotterdamse bioscoop Cinerama zijn, zoals dat heet, kort. Gesprekken worden liever niet dan wel genotuleerd en afspraken staan niet altijd op papier. De drie bestuurders vergaderen zelden, of elke dag – het is maar hoe je het bekijkt.

Er wordt nooit iemand ontslagen. Het bedrijf kent een losse en informele manier van zakendoen. Daar komt bij dat de relatie met het moederbedrijf dat toezicht houdt – het Duitse beursgenoteerde Talanx – verstoord is. De bestuurders doen daarom maar wat zij denken dat het best is voor het bedrijf.

De top, onder wie Bert Schouten, zou de firma jarenlang hebben laten opdraaien voor uitgaven die ogenschijnlijk niets met verzekeringen hebben te maken. Het onderscheid tussen zakelijk en privé was niet altijd zichtbaar.

Dat wordt pas een probleem als KPMG eind 2012 de jaarrekening nakijkt. De accountant controleert de boeken al sinds de oprichting van de verzekeraar in de jaren zeventig. Nu wijst de accountant op de opmerkelijke financiering van bedrijven en personen in Rotterdam, Mallorca en Dubai van in totaal rond de 4,4 miljoen euro. Uiteindelijk worden nog veel grotere verdachte betalingen zichtbaar, op Aruba van 25,5 miljoen euro.

Dit verhaal reconstrueert de gang van zaken en is gebaseerd op tal van documenten en gesprekken met betrokkenen.

Ultieme netwerkers

De penthousebewoners zijn bekende Rotterdammers. Hij, Bas van Vliet, handelde in vrachtwagens terwijl zijn vrouw Jeanine lang horecazaken leidt. Samen vertrekken ze in 2001 naar Dubai om een bedrijf op te richten dat ramen wast van de hoge torens die in die tijd massaal in het land verrijzen.

Jeanine en Bas zijn de ultieme netwerkers en al snel behoren naast veel steenrijke Nederlanders ook gezaghebbende families en ondernemers in de Verenigde Arabische Emiraten tot hun kennissenkring. ’s Zomers wijkt het stel wegens de hitte uit naar Mallorca. Ze kunnen prima af met een kleinere pied-à-terre van vier ton in Nederland.

Na het tekenen van de koopcontracten komen de echtparen vaker bij elkaar over de vloer. Je zou kunnen zeggen dat ze bevriend raken. Ook zakelijk denken ze iets voor elkaar te kunnen betekenen.

HDI-Gerling verkoopt schadeverzekeringen aan industriële bedrijven, maar ook producten voor schepen zoals – nieuw – een pleziervaartuigpolis met creditcard die ‘Club Marine’ heet.

De bestuursvoorzitter heeft grootse plannen met de verzekeraar. Hij voert sponsoronderhandelingen met Feyenoord. En kunnen de buren met hun enorme netwerk onder jachtbezitters, oliemagnaten en bouwers niet helpen dat het bedrijf voet aan de grond krijgt in de Verenigde Arabische Emiraten? Ook Mallorca komt ter sprake. Het duurt niet lang of de echtparen kopen er gezamenlijk een villa, ook om er te kunnen werken.

Schouten is niet de enige met internationale ambities. In november 2011 verblijft hij met medebestuurder Robbert Duvalois, hun collega Karin van der Weijst en twee belangrijke zakenrelaties van de verzekeringsmaatschappij een week in Dubai, waar dan een Formule 1 race is.

Ook bezoeken ze de Van Vliets. Met hen bespreken ze de vestiging van een filiaal in het land en wat het echtpaar daarbij kan betekenen. Van der Weijst zal aanspreekpunt zijn namens de verzekeraar. Ze is directeur motorrijtuigenverzekeringen en de levenspartner van Duvalois. De twee overwegen er volgens betrokkenen een huis te kopen.

Mislukte staaltransactie

Maar dan komen het glazenwassersbedrijf en een aanpalende handelsfirma van de Van Vliets in problemen door een mislukte staaltransactie. De verzekeraar springt bij. Het zakelijk voortbestaan van het echtpaar is belangrijk voor de verzekeraar, zou de redenering zijn. En Schouten laat zijn vrienden niet zitten. „Zo zit ik niet in elkaar”, zegt hij in zijn appartement in Kralingen. Zijn vrouw schenkt koffie, twee honden liggen aan hun voeten.

Schouten is een grote man met een dikke bos, wat langer grijs haar in een sweater. Geen typische bestuursvoorzitter van een verzekeraar. Schouten groeide op in de Rotterdamse volksbuurt Charlois. Zijn vader deed administratief werk, zijn moeder was huisvrouw. Hij werkte zich na de havo op bij een voorganger van KPMG en sinds 1988 bij de verzekeraar. Als hij zich tijdens het gesprek iets niet herinnert, kijkt hij naar zijn vrouw en geeft zij antwoord. Ze roken, beiden.

HDI-Gerling betaalt de advocatenkosten van de Van Vliets, een aanbetaling om het staal toch in handen te krijgen en de verhuiskosten als het echtpaar in september 2012 het land voor jaren verlaat. Natuurlijk betaalt het echtpaar het geld een keer terug, maar afspraken hierover zijn niet vastgelegd.

In de statuten van HDI-Gerling staat dat de raad van bestuur voor het verstrekken van geld „met een waarde van meer dan één miljoen euro” om toestemming moet vragen aan de raad van commissarissen. Uit niets blijkt dat dit is gebeurd.

De tegenslag in Dubai remt de ambities van de verzekeraar niet. Er moet een jacht komen dat als drijvend verkoopkantoor kan dienen voor de Club Marine-polis in de havens aan de Middellandse Zee, bedenkt Schouten tijdens zijn vakantie op het terras van een haven op Mallorca. „Wie weet wat al die captains of industry dan nog meer laten verzekeren.”

En laat de jachtmakelaar hem nu net een jacht van 1,8 miljoen euro voor 1,1 miljoen kunnen aanbieden. „Ik kreeg een visioen”, zegt Schouten in zijn appartement. Een dag later tekent hij het koopcontract voor het jacht ‘Bembik’. HDI-Gerling maakt het geld op 19 oktober 2012 over naar een jachtmakelaar in Monaco.

„Je moet kansen grijpen als die zich voordoen”, zegt Schouten. „Als je na gaat denken, ben je te laat.”

Maltezer vennootschap

Terug van vakantie laat hij zijn hoofd juridische zaken, Robert Verhagen, bedenken wat de beste constructie zal zijn: een Maltezer vennootschap. Schouten vraagt Bas van Vliet daarvan bestuurder te zijn. Hij zal jaarlijks 150.000 euro krijgen. Uit mailverkeer blijkt dat het hoofd juridische zaken de administratie verder afhandelt.

Dan is het december en staart de accountant van KPMG bij het controleren van de jaarrekening 2012 naar wel heel ongebruikelijke betalingen. Een penthouse. Een lading staal. Een jacht. Een villa op Mallorca voor de bestuursvoorzitter en zijn bovenburen van rond de drie miljoen euro, die de verzekeraar tegen wel heel voordelige condities volledig financierde.

Schouten moet op kantoor komen. Zijn verklaringen schieten tekort. Op 1 maart wordt hij ontslagen. De verzekeringsmaatschappij laat in juli 2013 beslag leggen op bezittingen van de twee echtparen.

Schouten: „Het geld voor het penthouse, het huis in Mallorca, het stond allemaal in de boeken. Er was niets stiekems aan. Het moest alleen nog geformaliseerd worden. Mijn directeur Financiën kwam steeds naar me toe: ‘Je weet dat dat en dat bedrag nog openstaat hè’? Ik had het gewoon druk, werkte zeventig uur per week.”

Het blijkt kinderspel. Een jaar later zal het bedrijf opnieuw beslag laten leggen bij Schouten en bij de twee andere voormalig bestuurders, vader en zoon. Dit maal voor een veelvoud.

Arubaanse route

Uit het onderzoek van KPMG blijkt eerst dat de verzekeraar ook opdraaide voor een pand in Ridderkerk (142.259,84 euro), een racevereniging die in handen is van twee andere bestuurders van HDI-Gerling: Duvalois en Luke Niemans (232.217,08), de reizen van de Schoutens van en naar Aruba en onroerend goed op Aruba (371.356,61).

Ook ontdekt de accountant drie opvallende geldleningen aan een Arubaanse vennootschap van 1,9 miljoen euro. Schouten zegt het pand in Ridderkerk te hebben geleend en binnen een paar dagen te hebben terugbetaald, ook de reiskosten van zijn vrouw betaalde hij direct terug.

Pas dan gaat het licht branden. De op zijn minst losse manier van zakendoen binnen de verzekeraar blijkt niet te wijten aan slechts één persoon. De belangrijkste bestuurders deden mee en anderen wisten ervan. In het beslagrekest van twee weken geleden staat wat het bedrijf Schouten en voormalig bestuurders, vader (ook voormalig commissaris) en zoon M. verwijt. Het gaat om zaken in Aruba. De lijst is eindeloos.

HDI-Gerling biedt vanuit Nederland van oudsher brandschade-, bedrijfsschade- en motorrijtuigenpolissen aan op Aruba, tot april 2008. De Arubaanse portefeuille die volgens het rekest dan ruwweg 21,6 miljoen euro waard is, wordt voor slechts één Arubaanse florin verkocht. Vader M. is op dat moment niet alleen commissaris van verkoper HDI-Gerling, maar ook van de koper én van een bedrijf dat de verkoop mogelijk maakt. Hij zou de belangenverstrengeling niet hebben gemeld.

Dat is één.

Hoge premies en commissies

Twee. Het Arubaanse bedrijf brengt het grootste deel van de verzekeringsrisico’s onder bij HDI-Gerling. In Rotterdam ligt dus het risico terwijl de winsten naar Aruba gaan, staat in het rekest. Hoge premies en commissies maken dat het bedrijf op Aruba „te allen tijde winst maakt”. De risico’s worden nog eens elders herverzekerd waarbij de tussenpersoon weer commissies opstrijkt. De leningen die HDI-Gerling aan het bedrijf op Aruba verstrekt zijn voordelig en zouden niet „at arm’s length” zijn ontstaan.

Net als in Mallorca en in Rotterdam blijkt ook op Aruba een villa van een bestuurder door de verzekeraar te zijn gefinancierd, van vader M. in 2005. Een jaar later verkoopt hij de villa van 570.000 Amerikaanse dollars aan HDI-Gerling voor 200.000 dollar meer dan de aankoopprijs het jaar ervoor.

Tot slot zouden sinds 2003 bedragen zijn doorgesluisd naar de privérekeningen van voormalig bestuurders en heeft vader M. als commissaris via een eigen kantoor advieskosten in rekening gebracht bij acquisities.

Op 20 mei 2014 vallen om 8 uur ’s ochtend acht mensen van opsporingsdienst FIOD, een opsporingsambtenaar en een rechter-commissaris het appartement aan de Kralingse Plas binnen. Schouten moet voor verhoor een nacht de cel in. Hij zegt dat tot dan niemand hem ooit op zaken in Aruba heeft aangesproken.

„Het is simpel”, zegt Schouten. Zijn bedrijf kreeg in 2008 geen vergunning meer om op Aruba zaken te doen, de portefeuille werd overgeheveld opdat enkele grote klanten behouden bleven en het bedrijf in ieder geval nog kon verdienen aan herverzekeringen. Dat vader en zoon M. belanghebbenden waren bij de verkoop wist ook hij niet. Naar verluidt zouden vader en zoon inmiddels voor tweederde eigenaar zijn bij dat bedrijf. Beide M.’s willen volgens hun advocaat niet reageren.

Het is moeilijk voor te stellen dat in een bedrijf als HDI-Gerling slechts drie bestuurders van de verdachte betalingen op de hoogte waren. Toezichthouder DNB moet lang voor het boetebesluit dit jaar hebben geweten dat de bestuursvoorzitter, de financieel bestuurder, de risicomanager en het hoofd personeelszaken bij de verzekeraar al jaren dezelfde persoon is.

KPMG, dat de eerste verdachte betalingen eind 2012 ontdekte en het bedrijf vervolgens wees op de belangenverstrengeling op Aruba, kan niets zeggen over de financiering van de villa en het sinds 2003 doorsluizen van geld naar privérekeningen van bestuurders.

Inmiddels zijn zaken veranderd in het kantoor boven de bioscoop. Het bestuur en de commissarissen zijn vervangen. Maar enkelen die bij, wat het bedrijf zelf verdachte betalingen noemt, zijn betrokken, zoals Duvalois, Niemans en Verhagen, werken er nog.

    • Esther Rosenberg