Uitholling democratie is grootste bedreiging voor Israël

Steeds meer Israëliërs geloven niet meer dat vrede mogelijk is. En ze hebben gelijk, zegt historicus Segev met pijn in zijn hart.

Het Israëlische stel Noga and Moshiko Siho heeft net huwelijksfoto’s gemaakt, niet ver van Gaza. Foto AP

De oorlog is voorbij en bijltjesdag is begonnen. Veel Israëlische media en politici uiten hun diepe teleurstelling over het leiderschap van premier Netanyahu tijdens de oorlog in Gaza. Ze willen een winnaar, geen premier die een wapenstilstand sluit die in feite een terugkeer is naar de status quo van voor de oorlog. In een poging zijn critici het zwijgen op te leggen, riep Netanyahu gisteren op een strak geregisseerde persconferentie de „overwinning” uit. Hamas „is hard geraakt en heeft geen van zijn eisen gekregen”, aldus de premier.

Maar de woorden van Netanyahu maken weinig indruk. „Het gevoel is dat deze oorlog weinig succesvol is geweest”, zegt de schrijver en historicus Tom Segev, die veel publiceert over het publieke gemoed in Israël. „Er gaat geen dag voorbij zonder dat de media verwijzen naar Ben Gurion, de eerste premier van Israël. Dat zegt veel over het verlangen naar sterk en doortastend leiderschap. Ben Gurion is zo populair omdat premier Netanyahu zo zwak is. Hij hoort thuis in een reality show, niet in de realiteit.”

Segev verwacht dat Netanyahu lastige vragen zal krijgen. „Hoe heeft Hamas überhaupt zoveel raketten kunnen verzamelen en tunnels kunnen aanleggen? Onder onze neus. We kennen ieder cijfer dat elke leerling in Gaza behaalt op school. We hebben hun telefoonnummers. We hebben de situatie gewoon lang genegeerd. Netanyahu vond de tunnels geen oorlog waard. Omdat het relatief rustig was.”

Volgens Segev is de belangrijkste vraag waarom Netanyahu de situatie in Gaza zo heeft laten verslechteren dat de bevolking niets te verliezen had. „Dat is niet alleen moreel verwerpelijk, maar ook politiek erg dom. Want mensen die niets te verliezen hebben, zijn tot alles in staat.”

De deal die een einde heeft gemaakt aan deze oorlog verlicht de blokkade van Gaza slechts, van opheffing is geen sprake. Israël en Hamas hebben afgesproken over een maand verder te praten over onderwerpen als de wederopbouw van de haven en de luchthaven in Gaza, en vrije doorgang van Gaza naar de Westelijke Jordaanoever.

„We hebben de inwoners van Gaza veel te bieden”, zegt Segev. „Maar willen we dat ook? Er is geen reden voor de blokkade. Onze veiligheid is niet in het geding als zij een haven of een vliegveld hebben. Overal op de wereld is veilig vliegverkeer. Dat geldt ook voor vrije doorgang van Gaza naar de Westelijke Jordaanoever. Daar wonen dezelfde families, die elkaar jaren niet gezien hebben.”

„Maar als we dit aanbieden aan Hamas, komen wij zwak over. En de Palestijnse Autoriteit van president Abbas ook. Dus het gaat weer om politiek. Beide partijen moeten tegen hun bevolking kunnen zeggen: we hebben een goede deal gesloten. Het is allemaal zo kinderachtig.”

Volgens Segev is de situatie in Gaza een specifiek probleem, dat wel degelijk kan worden opgelost. „Maar we lossen het niet op door mensen in Gaza het leven onmogelijk te maken.” Over het algemene conflict tussen de Israëliërs en de Palestijnen, is hij veel pessimistischer. „Dat heeft naar mijn idee geen oplossing.”

Waarom gelooft u niet in vrede?

„Steeds meer Israëliërs geloven niet meer dat vrede mogelijk is. En ze hebben gelijk. De kloof tussen de meest gematigde Israëliërs en de meeste gematigde Palestijnen is zo groot, dat er geen compromis mogelijk is. Want dit conflict gaat niet over land, water en visrechten, maar over identiteit. Er zijn twee volkeren die hun nationale identiteit definiëren door middel van het land. Al het land. Dus elk compromis is een compromis over identiteit en daar zijn we niet toe bereid.”

Dat is een ontzettend negatieve voorstelling van zaken.

„Het publieke discours verwijst nog altijd naar twee staten en de grenzen van 1967. Maar de meeste Israëliërs en Palestijnen die zijn opgegroeid na 1967 weten daar niets van. Ze denken: waarom zouden we Ariël of een andere nederzetting op de Westelijke Jordaanoever zomaar ontmantelen?”

„En dat is waar – dat geef ik met grote wanhoop toe. Je kunt de meeste nederzettingen niet ontmantelen. Het zijn steden, plaatsen waar veel mensen leven. Er zal nooit een meerderheid in Israël zijn voor een massale evacuatie van kolonisten. En er zal nooit een meerderheid zijn onder de Palestijnen die hen accepteert.

„Dus blijft de bezetting voortduren. De enige hoop ligt in het managen van het conflict om het leven van iedereen meer leefbaar te maken. Er is geen enkele reden om chocola te blokkeren in Gaza.”

Waarom neemt de bereidheid van Israëliërs om concessies te doen af?

„De Israëlische samenleving is de afgelopen jaren erg veranderd. We zijn veel minder optimistisch geworden, veel minder bereid tot compromissen. Links is weggevaagd, rechts is nog verder naar rechts opgeschoven. We hebben allerlei racistische incidenten die we nooit eerder hebben gehad, zoals het verbranden van een Arabische jongen.”

Segev maakt zich vooral zorgen over de opkomst van rechts-populistische politici als Avigdor Lieberman en Naftani Bennett en de uitholling van de democratie in Israël. „Ik denk dat we ons militair wel staande houden. Wat Israël als samenleving bedreigt is de toekomst van de democratie. Er zijn de afgelopen tijd veel wetten ingediend om mensenrechtenorganisaties te dwars zitten, of de vrijheid van meningsuiting in te perken. Ik mag niet zeggen dat ik voor de boycot van goederen uit de nederzettingen ben.

Volgens Segev wordt de democratie ondermijnd door bepaalde bevolkingsgroepen in Israël. „We hebben ruim een miljoen mensen uit de voormalige Sovjet-Unie binnengehaald, en die hebben geen democratische waarden meegenomen. Langzaamaan worden die waarden niet meer op scholen onderwezen. Het is een erg gevaarlijke ontwikkeling. Democratie heeft onderhoud nodig.”

Lieberman en Bennett spelen een grote rol in deze ontwikkeling. „Vooral Lieberman is gevaarlijk, want hij laat de meest verschrikkelijke dingen zo redelijk klinken. Hij kan de illusie wekken dat hij een normale man is, maar hij is een verschrikkelijke racist. Hij stelde voor om alle Israëlische Arabieren het land uit te zetten. Het is beangstigend hoeveel redelijke mensen vatbaar zijn voor zijn ideeën. Vroeger werden dit soort politici genegeerd, maar Lieberman is onze minister van Buitenlandse Zaken.”

Veel linkse vrienden van Segev voelen zich schuldig over wat Israël de Palestijnen aandoet. Om hun geweten te sussen, plegen ze kleine daden van verzet. Sommigen halen zieke Palestijnen op bij checkpoints tussen de Westelijke Jordaanoever en Israël en brengen ze naar het ziekenhuis.

Segev helpt een Palestijnse man, die vroeger werkte als een informant voor de Israëlische geheime dienst. Sindsdien kan hij niet terug naar de Westelijke Jordaanoever, waar hij een vrouw en kind heeft. „ Zij kunnen wel hierheen , maar hij niet daarheen.”

De man is drugsverslaafd, Segev betaalt de school van zijn zoon. „Hij is echt een vervelende, moeilijke man. Het is erg moeilijk om geld te sturen. Dat kan alleen contant, maar ik ben er nooit zeker van of dat geld wel bij die jongen terechtkomt. Mensen vragen: waarom doe je dit al twintig jaar? Maar ik voel me slecht over wat we de Palestijnen aandoen. Het is een manier om mijn geweten te sussen.”

    • Toon Beemsterboer