Mediaconcerns zetten krant bij oud papier

Grote mediabedrijven in Verenigde Staten stootten deze zomer hun kranten en tijdschriften af. Waarom?

Papieren media in problemen: de St. Louis Post-Dispatch, weekbladTime enThe New York Times.

Indrukwekkende voorpagina’s maakte de St. Louis Post-Dispatch over de rellen in de voorstad Ferguson. Demonstranten in dikke rook, zwaarbewapende agenten, traangas, vuur. Belangrijk regionaal nieuws voor de 130.000 abonnees, maar ook groter dan dat. Het doodschieten van de achttienjarige Michael Brown – de aanleiding voor de rellen – is meer dan lokaal nieuws, aldus de Post-Dispatch.

Verhalen over buitensporig politiegeweld zijn overal, aldus het dagblad. In Missouri, in de VS, wereldwijd. Om die ervaringen te verzamelen heeft de St. Louis Post-Dispatch de hulp ingeroepen van de Britse krant The Guardian. „Wij doen aardig ons best op internet, maar The Guardian is daar veel beter in”, aldus opinieredacteur Tony Messenger van de Post-Dispatch. #FergusonVoices is de tag op Twitter.

Wie niet sterk is, moet slim zijn. En dat geldt zeker voor een lokale krant in Ferguson. Waar de rellen van deze maand symbool staan voor de raciale problemen in de gehele VS, is de St. Louis Post-Dispatch een typisch voorbeeld van een Amerikaanse regionale krant in zwaar weer. Uitgever Lee Enterprises was een paar jaar geleden bijna failliet. Investeringsmaatschappij Berkshire Hathaway van ‘superbelegger’ Warren Buffett redde de uitgever in april 2012 door een deel van de schuld over te nemen.

Het is niet het enige sombere verhaal over Amerikaanse kranten. Het optimisme van vorig jaar, na de overname van The Washington Post door Amazon-oprichter Jeff Bezos is verdampt, schreef mediacolumnist David Carr onlangs in The New York Times. Zijn kop: ‘Print is down, and now out’.

Oud papier

Weinig Amerikaanse investeerders hebben nog vertrouwen in papieren media. Aandeelhouders dwingen de grote mediaconcerns die zij de afgelopen jaren juist hebben aangemoedigd om te groeien, nu om zich op te splitsen. Om het ‘oud papier’ aan de straat te zetten – radicaal en zonder uitzonderingen – en zich te concentreren op beter renderende tv- en filmactiviteiten. Vorig jaar zette mediatycoon Rupert Murdoch de trend: hij splitste zijn bedrijf in 21st Century Fox (tv, film) en News Corp (The Wall Street Journal en ander kranten in de VS, Groot-Brittannië, Australië).

En deze zomer nam Time Warner afscheid van zijn tijdschriften. Bekende titels als Time (nota bene mede-naamgever van het concern), Sports Illustrated, Fortune en People moeten alleen verder. De uitgevers van grote kranten als USA Today (Gannett) en de Los Angeles Times en Chicago Tribune (Tribune Company) en kleinere regionale titels staan sinds kort op eigen benen. Hun verliezen worden niet langer gecompenseerd door lucratieve tv en film.

Kranten verdienen nog steeds geld, ook de Amerikaanse, maar hoe lang nog? Adverteerders lopen weg. In de VS daalden de advertentie-inkomsten van de dagbladen de afgelopen vijf jaar met bijna een derde (29,6 procent). Dagbladen in Europa verloren 17,9 procent van hun advertentieomzet. Anders dan kranten in onder meer Nederland zijn Amerikaanse dagbladen veel afhankelijker van advertenties.

Digitale advertentie-inkomsten blijven weliswaar stijgen, maar vormen nog steeds een zeer klein deel van de omzet. Volgens de internationale brancheorganisatie World Association of Newspapers kwam vorig jaar 93 procent van de omzet van kranten van papier. „Aandeelhouders willen rendement, en dat is mager”, schrijft de Amerikaanse media-analist Ken Doctor op de site van onderzoeksorganisatie Nieman Journalism Lab (Harvard). „De overgang van papier naar digitaal kost nog vijf tot tien jaar. Dat is geen prettige situatie voor wie elk kwartaal zijn financiële resultaten moet publiceren.”

Wall St vs Main St

Afsplitsen van de papieren activiteiten gaat ten koste van de slagkracht van de kranten en daarmee van de positie van burgers, zeggen critici. Carr in The New York Times: „De financiële belangen van Wall Street hebben de informatiebehoefte van Main Street afgetroefd.”

Kan dat ook in Europa gebeuren? Ook hier hebben dagbladuitgeverijen minder winstgevende onderdelen afgestoten. In Duitsland stootte Axel Springer vorig jaar zijn regionale kranten af om zich te concentreren op nationale titels en internetactiviteiten. En in België fuseerden de dagbladuitgevers Corelio en Concentra hun kranten en brachten die onder in een nieuw bedrijf.

In Europa, met name in Nederland, lijkt de invloed van beleggers op de keurs van mediaconcerns kleiner dan in de VS. Er zijn aandeelhouders van de Telegraaf Media Groep die vinden dat TMG zich volledig moet concentreren op De Telegraaf en zijn regionale kranten, en radiozenders en sites moet verkopen. Die beleggers hebben geen meerderheid.

Daarbij komt dat Nederland geen grote multimediale concerns kent – die je vervolgens zou kunnen opsplitsen. De publieke omroep is hier veel sterker dan in de VS en de mediawet beperkte tot voor kort de belangen die bijvoorbeeld TMG in tv of radio mocht hebben. Alleen Sanoma bouwt hier aan een mediaconcern met tv, tijdschriften en internet. De verkoop van tientallen publieksbladen is daar misschien de eerste stap naar een opsplitsing à la News Corp of Time Warner.

    • Jan Benjamin