Hertelling verlamt Afghanistan

De chaos in Afghanistan wordt alleen maar groter. Dinsdag zou er eindelijk een nieuwe president moeten zijn, maar bijna niemand denkt dat dit gaat lukken.

Alle stemmen moeten opnieuw geteld omdat de kandidaten de voorlopige uitkomst betwisten. Foto’s AP

Bijna vijf maanden na het begin van de Afghaanse presidentsverkiezingen is er nog altijd geen winnaar en raakt het land door de aanhoudende politieke impasse hoe langer hoe meer verlamd. Dit alles op een moment dat Afghanistan juist meer op eigen benen moet gaan staan, nu de laatste buitenlandse militairen zich opmaken voor hun vertrek. De Talibaan, die altijd al hebben beweerd dat de democratie een heilloze weg voor hun land vormt, putten juist nieuwe moed uit de huidige malaise in Kabul.

De moeizame hertelling van de acht miljoen stemmen, die waren uitgebracht in de tweede ronde, belandde gisteren in een nieuwe crisis. Oud-minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Abdullah, een van de twee overgebleven kandidaten, trok zijn waarnemers bij de hertelling terug uit de stoffige loods aan de rand van Kabul waar alle ruim 23.000 stembussen sinds half juli opnieuw worden doorgelicht. De Afghaanse Kiescommissie, die de hertelling leidt, rekent naar zijn smaak veel te veel frauduleuze stemmen goed.

Daarop verzochten de Verenigde Naties, die het proces begeleiden, Abdullahs tegenstander, ex-minister van Financiën Ashraf Ghani, zijn mensen eveneens uit de loods terug te roepen om de indruk van partijdigheid te vermijden. Met enige tegenzin gaf Ghani daaraan gehoor.

„De situatie is heel zorgwekkend”, zucht Thijs Berman, hoofd van een 350-koppige waarnemersmissie van de Europese Unie, de grootste uit de geschiedenis van de EU, aan de telefoon. „Er is een enorm gebrek aan transparantie over de besluiten die nu worden genomen. Gisteren hebben ze bijvoorbeeld 500 van de 6.000 meest omstreden stembussen, die de kandidaten zelf hadden aangedragen, beoordeeld. Slechts 11 daarvan zijn ongeldig verklaard. Dat is gewoon niet geloofwaardig. Ik heb daar de grootst mogelijke vraagtekens bij.”

Intussen wordt er achter de schermen hard onderhandeld over een heel nieuw politiek stelsel, waarbij de president een functionaris naast zich zou krijgen die op termijn premier zou moeten worden, een ambt dat Afghanistan nog niet kent. Maar Abdullah vindt dat hij president moet worden en Ghani premier, terwijl Ghani het tegenovergestelde wil. De beste papieren voor het presidentschap lijkt Ghani te hebben. Volgens de voorlopige uitslag van de tweede ronde was hij de winnaar.

Vooral vanuit Washington wordt er zware druk uitgeoefend op Ghani en Abdullah om snel een akkoord te bereiken. In het weekend belde Obama weer persoonlijk met Abdullah en minister van Buitenlandse Zaken John Kerry is de laatste weken al tot tweemaal toe spoorslags naar Kabul gereisd om de kemphanen tot de orde te roepen. De VS hebben de hoop nog altijd niet opgegeven dat er snel een nieuwe president komt, liefst nog voor de NAVO-top van 4 september in Wales. De Amerikanen hebben belangrijke drukmiddelen achter de hand, in het bijzonder intrekking van de nog altijd zeer omvangrijke militaire en economische hulp.

Ook de zittende president Hamid Karzai, die constitutioneel geen nieuwe termijn mag bekleden en zich na zijn aftreden zal vestigen in een huis op een steenworp van het presidentieel paleis in Kabul, zei zondag dat er per 2 september toch echt een nieuwe president moet zijn.

Maar of dat lukt, is hoogst twijfelachtig. Deadlines zijn in Afghanistan vaak weinig waard gebleken. Berman vreest bovendien dat de haast die men plotseling met de telling wil maken ten koste zal gaan van de nauwkeurigheid. „Dat zou de geloofwaardigheid van de uitkomst van de verkiezingen aantasten, waarvoor miljoenen Afghanen bij de stembureaus hun leven hebben geriskeerd”, meent Berman.

Veel Afghanen klagen intussen dat de politici hun eigen belangen laten prevaleren boven die van het land. De politieke impasse vreet aan de toch al niet indrukwekkende slagkracht van de Afghaanse overheid. In ministeries wordt volgens ingewijden bij gebrek aan krachtig leiderschap inmiddels niet veel meer gewerkt en ook de economie komt steeds meer tot stilstand.

De Afghaanse minister van Financiën Omar Zakhilwal sloeg vorig weekeinde alarm. Afghanistan heeft door de politieke onzekerheid al vijf miljard dollar verloren, zei hij tegen verscheidene media. De buitenlandse investeringen zijn vrijwel opgedroogd en de inkomsten van de regering zijn fors gedaald. „Als de opvolgingscrisis tot in september of zelfs nog langer voorduurt”, zei hij „zouden we in een situatie terecht kunnen komen dat we het moeilijk vinden de salarissen te betalen.”

    • Floris van Straaten