Dualisme nu nog meer schijn

Het ministerie van Binnenlandse Zaken presenteerde deze maand de vernieuwde uitgave van het boek Van Abdicatie tot Zetelroof waarin de voormalige parlementair journalist Max de Bok begrippen uit het staatsrecht verklaart. Minister Plasterk (PvdA) benadrukt in het voorwoord dat kennis van de staatkundige spelregels „van groot belang” is „voor de kwaliteit van het bestuurlijk handelen en de discussies daarover in een democratische rechtsstaat”.

Het lemma ‘dualisme’ komt ook in het boek voor en de auteur was al zo verstandig erop te wijzen dat de politieke praktijk minder dualistisch is dan de theorie over de scheiding tussen regering en volksvertegenwoordiging meldt. „Er is nauw overleg tussen ministers en regeringsfracties over het te voeren beleid.”

Inmiddels is de praktijk nog wat verder van de theorie komen af testaan. Gisteren meldden fractieleiders van D66, ChristenUnie en SGP hoe tevreden ze zijn met de rijksbegroting 2015 die de regering pas volgende maand, op Prinsjesdag, zal presenteren. Als vertegenwoordigers van de ‘constructieve oppositie’ – wie weet krijgt dit begrip ook nog eens een plaats in een staatsrechtelijk handboek – waren ze nauw betrokken bij de onderhandelingen tussen het kabinet en de regeringsfracties over de komende Miljoenennota.

Zo doet zich nu de vreemde situatie voor dat de voorzitters van vijf fracties die samen over 99 van de 150 zetels in de Tweede Kamer beschikken, nauwkeurig op de hoogte zijn van de plannen die het kabinet voor volgend jaar heeft. De overige Kamerleden hebben het nakijken. Zij moeten, net als de rest van Nederland, eventueel gebonden aan een embargo, wachten tot de Derde Dinsdag van september. De praktische overweging van de coalitiegenoten VVD en PvdA is bekend: zonder de steun van de constructieve drie hebben zij geen meerderheid in de niet rechtstreeks gekozen Eerste Kamer. Een meerderheid die ze trouwens in 2015 kunnen kwijtraken als de leden van Provinciale Staten een nieuwe senaat kiezen.

De begrotingsbesprekingen moesten deze week wel zo ongeveer worden afgerond, omdat de Miljoenennota en andere begrotingshoofdstukken nu naar de drukker moeten, willen ze op tijd kunnen verschijnen. Ook dat is, in dit digitale tijdperk, een aanduiding dat het staatkundig bestel archaïsche trekken vertoont. Met schijndualisme en een Eerste Kamer die, hoewel niet direct door de bevolking gekozen, over een machtige positie kan beschikken.

„De leden stemmen zonder last”, meldt de Grondwet over de volksvertegenwoordigers. Die 99 Tweede Kamerleden zijn dus niet gebonden aan de afspraken die zojuist over de begroting zijn gemaakt. Oh nee?