De lijntjes van Poetin naar Europa

Een koor van regeringen en partijen geeft de Russische president een stem in de EU. Rechts-populisten bewonderen Poetin en de economische belangen zijn groot.

Tekst Mark Beunderman

Foto AFP

Ook na de crash van de MH17 kan Vladimir Poetin rekenen op zijn vrienden in Europa. Aan die EU-sancties tegen Rusland moet maar snel een einde komen, zo klinkt het nu al een paar weken uit Boedapest. Premier Viktor Orbán van Hongarije vindt dat Europa zichzelf „in de voet schiet” met de sancties: de eigen economie lijdt eronder. Orbán reisde in januari naar Moskou voor een miljardenlening voor het opknappen van Hongarije’s enige kerncentrale, door een Russische firma.

Mensen als Orbán staan pal achter Poetin, in deze tijd waarin Europa probeert een ferm en eensgezind antwoord te geven op het Russische optreden in Oekraïne. De Hongaarse leider voegt zich bij een schare pro-Russische politici die zich al roeren sinds het begin van de Oekraïense crisis: eurosceptische partijen die Poetin bewonderen, regeringen die bang zijn voor de gevolgen van sancties en oude vrienden van Poetin als de voormalige Duitse bondskanselier Gerhard Schröder.

Elk EU-land zit wel met de sancties tegen Moskou in zijn maag – Frankrijk had de Russen net dure helikopterschepen verkocht. Maar het zijn landen met bijzonder sterke zakenbanden met Rusland die in Brussel bij uitstek gelden als de ‘vrienden van Poetin’. Door een paar van die landen, Hongarije, Italië, Oostenrijk en Bulgarije moet de Russische gaspijpleiding SouthStream gaan lopen.

Nederland was tot voor kort ook huiverig voor sancties tegen Rusland, mede gelet op de belangen van Shell en de samenwerking tussen Gasunie en Gazprom. Totdat 196 Nederlanders de dood vonden bij de ramp met de MH17. Het vliegtuig werd neergehaald boven gebied dat door pro-Russische rebellen wordt beheerst.

Reflexen en ideologie

Het gaat zeker niet alleen om economie. Specifieke nationale reflexen spelen ook een rol bij het mijden van de confrontatie met Rusland. Oostenrijk kent een traditie van neutraliteit tussen Oost en West. En Orbáns affiniteit met het Rusland van Poetin is ronduit ideologisch van aard. Deze zomer zei Orbán dat hij Hongarije wil omvormen tot een „illiberale staat gebaseerd op nationale grondslagen”, verwijzend naar onder meer Rusland en China als voorbeelden. Orbán, in het tijdschrift Foreign Affairs ‘Moskou’s Trojaanse paard’ genoemd, is volgens critici al flink opgeschoten met de ‘Poetinisering’ van zijn land: media en non-gouvernementele organisaties (ngo’s) staan onder druk.

Ideologisch is ook de steun aan Poetin van rechts-populistische partijen in Europa. De afkeer van Brussel is bij deze partijen haast automatisch een keuze voor Moskou. Alle partijen waarmee de PVV dit jaar tevergeefs een anti-Europese fractie probeerde te vormen, zijn uitgesproken pro-Russisch, het Franse Front National (FN) voorop. Poetins Rusland staat voor hen voor de soevereine, krachtig geleide natiestaat die zij zelf ook nastreven. „Ik verheel niet dat ik Vladimir Poetin in zekere zin bewonder”, zei Marine Le Pen van het FN in 2011. Vlaams Belang-voorman Filip Dewinter noemt Poetin een „krachtig leider”. Nigel Farage van het Britse UKIP bewondert hem om zijn „slimme optreden”.

De ideologische overlap met Poetin reikt verder. Voor het FN en de voor Oostenrijkse FPÖ spelen ook anti-Amerikanisme en anti-liberalisme mee. FN-en FPÖ-politici bezochten in juni een ‘Euraziatisch” congres in Wenen, georganiseerd door Kremlin-ideoloog Aleksandr Doegin. Daar werd onder meer over de ‘dreiging’ van de ‘westerse homolobby’ gesproken.

Voor de PVV zelf ligt ‘Rusland’ moeilijker. De MH17-ramp plaatste de partij van Geert Wilders in een lastig parket. Wilders had de Russen in mei nog een dienst bewezen door op de Kremlin-zender Russia Today de schuld van de Oekraïne-crisis primair bij de door hem vermaledijde EU te leggen. Maar eind juli leverde PVV-Kamerlid Raymond de Roon felle kritiek op de „abjecte” Russische reactie op de crash.

Pr voor het Kremlin

Het Kremlin verzorgt de banden met Europese rechts-populisten goed, onder meer door ze op regelmatige basis te ontvangen in Moskou. De populisten zijn bondgenoten in de strijd tegen de EU, die Rusland ziet als hinderlijk obstakel voor het zakendoen met individuele Europese landen.

Volgens Vlaams Belang-voorman Filip Dewinter hielp Rusland zelfs bij de (mislukte) vorming van een anti-EU-fractie in Brussel. Moskou zocht mee naar een partnerpartij in Oost-Europa „Zij kennen daar mensen; ze hebben gekeken wie wie is en welk vlees we in de kuip zouden hebben”, aldus Dewinter. Het FN ontkent dit.

De Europese partijen worden door Moskou ook ingezet voor de eigen pr. Om het referendum op de Krim over aansluiting bij Rusland legitimiteit te geven, nodigde Rusland in maart ‘waarnemers’ uit bij bevriende Europese partijen. De PVV bedankte voor de eer, maar politici van FN, Vlaams Belang, FPÖ en de extreemrechtse partijen Jobbik (Hongarije) en Ataka (Bulgarije) gingen wel. Ook de voormalig communistische Duitse partij Die Linke meldde zich op de Krim. De uitnodigingen waren officieel afkomstig het ‘Eurasian Observatory for Democracy and Elections’, een ngo geleid door de Belgische extreemrechtse activist Luc Michel. Vervolgens verschenen veel van deze ‘waarnemers’ op de Russische tv om het referendum te prijzen.

De beste vrienden van Poetin zijn nog altijd een aantal van zijn oud-collega’s: de Duitse oud-bondskanselier Gerhard Schröder, de Italiaanse oud-premier Silvio Berlusconi en de Franse ex-president Nicolas Sarkozy. Zij waren er voor Poetin, de voorbije maanden: Schröder nodigde hem uit voor zijn verjaardag, Sarkozy kwam langs in Moskou en Berlusconi nam nog eens extra voor hem op in de pers.

    • Mark Beunderman