Poetin blijft rol in oorlog ontkennen

In het gesprek tussen Poetin en de Oekraïense president kwam een wapenstilstand niet aan de orde. Rusland vecht niet eens mee, zegt Poetin. Moskou wil voorkomen dat Oekraïne ‘europeaniseert’.

De presidenten Poetin (links) enPorosjenko flankeren hun Wit-Russische gastheerLoekasjenko. Foto’s AP, Reuters

Het topberaad over Oekraïne vannacht in Minsk is niet mislukt. Maar daarmee is ook wel alles gezegd over de uitkomst van het bijna twee uur durende gesprek tussen de presidenten Vladimir Poetin en Petro Porosjenko. De Russische president noemde de bijeenkomst in Minsk ‘positief’. Zijn Oekraïense collega vond het gesprek „zeer ingewikkeld en zwaar”. Beide regeringsleiders „spraken in het Russisch een andere taal”, aldus een Moskouse krant.

Over een wapenstilstand in Oost-Oekraïne, waar de gevechten sinds afgelopen weekeinde zijn opgelaaid, hebben de twee presidenten in Minsk geen afspraken gemaakt. Porosjenko zei dat iedereen zich had geschaard achter zijn ‘routekaart’ voor een politieke oplossing. Maar de enige stap die zou kunnen leiden tot een wapenstilstand hier en nu in de oostelijke regio Donbass, is controle van de Russisch/Oekraïense grens door de tripartite ‘contactgroep’ waarin de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) een prominente rol speelt.

Toevallig in Oekraïne

Poetin hield zich daarover echter op de vlakte. Volgens hem heeft Rusland niets te maken met de oorlog in de Donbass en is een bestand dus de verantwoordelijkheid van de strijdende partijen in Oekraïne zelf. Poetin ontweek het feit dat juist gisteren tien Russische militairen bij Donetsk zijn opgepakt. Volgens het Russische ministerie van Defensie waren ze „toevallig” op Oekraïens grondgebied terechtgekomen.

Het gesprek in Minsk was de tweede ontmoeting tussen de leiders sinds Porosjenko eind mei tot president werd gekozen. Bij de zeventigste verjaardag van de invasie in Normandië in juni spraken ze elkaar een kwartier.

Het topberaad in Minsk bracht wel aan het licht waarom Rusland zich zo hard opstelt tegen de burgerrevolte in Oekraïne die eind november begon nadat president Viktor Janoekovitsj onder druk van het Kremlin afzag van een associatieverdrag met de Europese Unie.

Bij aankomst in de Wit-Russische hoofdstad zei Poetin gisteren dat dit associatieverdrag schadelijk is voor de Russische economie. Volgens „de meest bescheiden” schatting kost het akkoord Rusland ruim twee miljard euro, aldus Poetin. „Hele sectoren van onze industrie en agrarisch complex worden getroffen” door het associatieverdrag, zei de Russische president.

Ook Wit-Rusland en Kazachstan worden getroffen als de Oekraïense markt wordt vereuropeaniseerd, waarschuwde Poetin zijn gesprekspartners Aleksandr Loekasjenko (Wit-Rusland) en Noersoeltan Nazarbajev (Kazachstan) die in Minsk waren omdat er formeel een topconferentie van de Euro-Aziatische Douane Unie op de rol stond. De door Rusland gedomineerde economische gemeenschap, waarbij ook Armenië en Tadzjikistan zich willen aansluiten, moet volgens Moskou een alternatief voor de EU worden. Maar die ambitie is te hoog gegrepen als Oekraïne, met 45 miljoen inwoners de tweede markt in de voormalige Sovjet-Unie, daarbuiten blijft.

Kazachstan en Wit-Rusland houden bovendien afstand van de escalatie tussen Rusland en het Westen. De landen hebben geweigerd de tegensancties van Moskou over te nemen. Nazarbajev presenteerde Kazachstan gisteren zelfs als een alternatieve energieleverancier voor alle partijen.

Poetin drong gisteren daarom weer aan op tripartite-overleg tussen de EU, de Euro-Aziatische Unie en Oekraïne. Afgesproken is dat op 12 september daarmee een begin wordt gemaakt. Kiev kijkt daar met argusogen naar. Valeri Tsjaly, adjunct-kabinetschef van president Porosjenko, liet weten dat er volgens de Oekraïense regering „geen letter” moet worden gewijzigd in het associatieverdrag dat twee maanden geleden is getekend.

Omgekeerd drong Porosjenko aan op multilaterale afspraken over de Russische aardgasleveranties aan Oekraïne en Europa. Wegens een miljardenschuld weigert Gazprom nog aan Oekraïne gas te leveren als Kiev niet vooruitbetaalt. Ook de Europese afnemers kunnen hierdoor in de problemen komen. Oekraïne is het belangrijkste doorvoerland voor Russisch gas. In Minsk is afgesproken dat de EU, Rusland en Oekraïne op 6 september bij elkaar komen om een oplossing te zoeken.

    • Hubert Smeets