Opinie

    • Frits Abrahams

Hun tijd vooruit

In Westkapelle op Walcheren kun je sinds kort een aan de schilderes Charley Toorop gewijde route lopen. Charley verbleef er vooral in de jaren twintig vaak. „Heel veel gewerkt op Walcheren”, schreef ze, „niet in Domburg waar mijn vader werkte, maar in Westkapelle, meermalen teruggekeerd daar in de boerenherberg ‘de Valk’.”

In het boek Zelfportret van een liefde – Charley Toorop en Arthur Lehning van Toke van Helmond-Lehning waaraan ik dit citaat ontleen, staan enkele foto’s uit die tijd in Westkapelle. We zien Charley met haar vriend Arthur Lehning vrolijk aan een tafel zitten drinken met enkele mannen en vier in Zeeuwse klederdracht gehulde schonen. Ook zijn er foto’s met haar op het strand. De foto’s ademen levenslust en plezier. „Ik geniet weer van mijn dierbaar Zeeland”, schreef ze, „en nu meer dan ooit nu ik er zoo lang niet was. – Dit licht, dit land, deze menschen.”

Westkapelle mag trots zijn op deze belangrijke schilderes, terecht is vorig jaar op de dijk een ‘herinneringsbeeld’ aan haar opgesteld. Maar daarmee heb je nog geen interessante route. Er is in de oorlog zoveel vernield in Westkapelle dat veel sporen uit het verleden zijn uitgewist. De route bevat maar twee elementen die een directe herinnering aan Charley oproepen.

Op een hoek in de Zuidstraat ligt nog altijd haar favoriete hotel De Valk, zij het in een nieuwe gedaante, want het hotel werd in 1944 platgebombardeerd, net als een groot deel van Westkapelle. Binnen hangt een reproductie van Aan de toog, een van haar opvallendste schilderijen, waarop Zeeuwse bezoekers van een café, vermoedelijk gebaseerd op De Valk, staan afgebeeld. „Zij was een eigenzinnige vrouw, wat dat betreft leek ze op de Westkapellers”, zegt de huidige uitbaatster van De Valk, die gezien haar leeftijd alleen bij overlevering kan spreken.

Op de hoek van de Kloosterstraat, dichtbij de dijk, staat nog het huis waarvan de schuur Charley na de oorlog tot atelier diende. Het raampje op het stilleven Met witte kan en bankschroef (1954) zit nog steeds in de zijgevel van het pand.

De samenstellers van de route moeten gemerkt hebben dat je met Charley snel uitgewandeld bent in Westkapelle. Ze hebben er dan ook de vuurtoren aan toegevoegd, beroemd geworden dankzij de vijf (!) schilderijen die Piet Mondriaan eraan wijdde. Wie in Westkapelle is mag die toren niet overslaan – men lope er het liefst langzaam en in rechte lijn op af; dan begrijp je waarom Mondriaan zo geboeid was door de robuustheid van dit monument.

Werp ook nog even een blik op de begraafplaats, waar een gedenksteen is aangebracht voor P.R. Campert, arts te Westkapelle van 1905 tot 1921, vader van Jan Campert en grootvader van Remco. Zou hij die aparte steen ook hebben gekregen als zijn nageslacht minder bekend was geworden?

Meteen moest ik denken aan die andere dichter die daar niet ver vandaan een poosje verbleven had: Martinus Nijhoff. Charley Toorop behoorde op Walcheren tot zijn vriendenkring. Nijhoff woonde voorbij Zoutelande, afgelegen onderaan het duin in Groot-Valkenisse bij Biggekerke. Hij liet er in 1930 een zomerhuis (‘Huize Antoinette’) bouwen dat er nog steeds staat. Nijhoff stond het huis af aan zijn vrouw Netty, de schrijfster A.H. Nijhoff - zelf kwam hij er op den duur nog maar weinig.

Toeristen waren er toen op Walcheren nog nauwelijks te vinden. De kunstenaars waren weer eens hun tijd ver vooruit.

    • Frits Abrahams