Berlijn en Wowereit waren wel klaar met elkaar

Vertrekkend burgemeester

Bouwdrama met vliegveld maakte de flaboyante SPD-er tot slecht politiek merk

Helemaal onverwacht kondigde Klaus Wowereit (60), de ‘regerende’ burgemeester van Berlijn, gisteren zijn aftreden aan. Niet meteen, maar op 11 december. Waarmee hij maar wil laten zien dat hij de regie over zijn afscheid zelf in de hand heeft.

In werkelijkheid was de Berlijnse burgerij al een jaar of twee uitgekeken op de ooit flamboyante burgemeester, die inmiddels aan zijn dertiende jaar in functie bezig was. Vaak is geroepen om zijn aftreden, maar Wowereit kon tot voor kort altijd rekenen op grote steun onder de bevolking. En een vast fundament in zijn eigen sociaal-democratische SPD.

Hij gold vooral in de eerste jaren van zijn burgemeesterschap als de juiste man op de juiste plek. Onduits ongedwongen maakte hij sedert 2001 van het zwaar door het verleden getekende Berlijn de hipste metropool van Europa. Of althans: hij wist het boegbeeld te worden van die metamorfose – en ook dat is het kenmerk van een soepel politicus. Dat hij uit de kast kwam nog voor te zijn gekozen, maakte hem ook de held van iedereen die zich hield voor progressief.

Hij gold in zijn partij als iemand in de linksere regionen. Wowereit vormde ook, toen het veel minder salonfähig was dan nu, een coalitie met die Linke, de partij die geldt als de politiek erfgenaam van de eenheidspartij van de voormalige DDR. De partijleider van die Linke, Gregor Gysi, was gisteren dan ook een van de eersten die met spijt sprak over het terugtreden.

De grootste kwaliteit van Wowereit, die binnen de politiek van de stadstaat Berlijn carrière maakte, was dat hij snel kon schakelen tussen de verschillende rollen die van hem werden verlangd. Hij kon als een volkstribuun burgers het gevoel geven een van hen te zijn, maar hij was ook uitstekend op zijn plaats op culturele hoogtijdagen, of in de bestuurlijke hogedrukpan van het Rode Raadhuis.

Inmiddels waren zijn slogans – zoals ‘arm, aber sexy’ over Berlijn – grijs gedraaid. Berlijners die het niet breed hebben, kopen er niks voor.

Wowereit was in 2001 de veelbelovende jonge politicus die het misschien ooit nog zou schoppen tot bondskanselier. Net als ooit SPD-icoon Willy Brandt. Maar kennelijk heeft Klaus Wowereit de afgelopen maanden moeten concluderen dat het te laat is voor toekomstdromen. In de politieke rolverdeling van het nieuwe kabinet van de CDU/CSU en SPD die einde vorige jaar werd geformeerd, kwam zijn naam niet voor.

Wowereit was een slecht merk geworden door de bodemloze put waarin het megaproject van het nieuwe vliegveld van Berlijn veranderde. Het vliegveld is een gezamenlijk project van Berlijn, de deelstaat Brandenburg en de federale regering. Maar Wowereit is politiek verantwoordelijk. Vlak voor de zomer bleek dat de luchthaven BER nog eens ruim een miljard euro duurder wordt. In totaal staat de teller nu op ruim vijf miljard.

Wowereit trekt zich waarschijnlijk uit de politiek terug, maar niet zonder een laatste poging over zijn graf te regeren. Twee troonpretendenten uit de Berlijnse SPD, de fractievoorzitter en de lokale partijvoorzitter, maakte Wowereit alvast een kopje kleiner door langs zijn neus weg te suggereren dat het beter was als de partij zich uitsprak over zijn opvolging.

    • Frank Vermeulen