Als banken hun klanten saneren ...

Banken handelen in hoog tempo hoofdpijndossiers af. Én verdienen er nog geld aan ook.

Illustratie Pepijn Barnard

Saneren of sluiten. Die vraag komt steeds terug op de afdelingen van de banken die de kredieten aan bedrijven met financiële problemen veilig moeten stellen. Wie als topmanager tegenover deze bankmensen zit, komt er snel achter dat dit onderhandelaars zijn met een dubbele agenda: extra geld verdienen, maar wel door minder risico’s te lopen.

Bij Imtech, de technisch dienstverlener (ruim 23.000 werknemers) die tot een grote fraudezaak vorig jaar een hoogvlieger was op de beurs en in het bedrijfsleven, hebben de banken voor sanering gekozen. Anders was Imtech, met een schuldenlast van 1,4 miljard euro en een eigen vermogen per eind juni van minder dan nul, gewoon failliet gegaan. Dan waren de banken de controle kwijt geweest. Nu houden zij greep op het saneringsproces.

ING, Rabobank, Commerzbank en ABN Amro garanderen een kapitaalinjectie van 600 miljoen. Dat geld kan Imtech meteen gebruiken om zijn schulden aan diezelfde banken drastisch te verlagen. Imtech verkoopt verder zijn winstgevende ICT-dochter én komt met een nieuwe reorganisatie, die 1.500 banen kost.

De sanering van Imtech is vooralsnog de laatste grote reddingsactie. Ze hadden eerst maanden onderhandeld over nieuwe leningen plus kapitaalinjectie voor schoenenreus Macintosh (onder meer Dolcis, Manfield, Scapino). Toen moest bouwbedrijf Ballast Nedam van extra kapitaal worden voorzien. Daar tussendoor kwam het controversiële flitsfaillissement van kinderopvanggigant Estro dat een ‘doorstart’ maakt in afgeslankte vorm.

Probleembedrijven

Reken maar dat de banken ook andere grote bedrijven, zoals bouwgroep BAM en bodemonderzoeker Fugro, scherper in de gaten houden na hun winstwaarschuwingen. Niet duidelijk voor de buitenwereld is het lot van vleesverwerker Vion, dat vorig jaar al een keer moest worden gered.

Want je weet het nooit zeker, een probleembedrijf kan zomaar omvallen. Zie autodealer Koops Furness. Het leek erop dat Koops via een overname door een concurrent gered zou worden, maar de koper haakte af. Faillissement volgde.

De reeks grote bedrijven die in problemen is gekomen laat zien dat de economische malaise lang niet altijd de aanleiding is geweest voor de kritieke financiële situatie. Ja, in de bouw en in de detailhandel gaat het belabberd, maar ook eigen falen speelt een rol van betekenis.

Vion kocht te snel achter elkaar te veel buitenlandse bedrijven. Een foute inschatting van de projectrisico’s deed Ballast Nedam bijna de das om en bracht BAM in problemen. Ongeremde financieringsrisico’s braken kinderopvangbedrijf Estro op. Fraude, hoogmoed en en falende interne contoles nekten Imtech. Macintosh, eigenaar van schoenenwinkels als Dolcis, Invito en Scapino en van woonwinkel Kwantum, aarzelde te lang met een reactie op de structurele veranderingen in het consumentengedrag.

De oplossingen die de banken toepassen in de saneringen zijn zo verschillend als de bedrijven zelf. Vion moest een kroonjuweel verkopen en met de opbrengst bankschulden aflossen. Imtech ook. Macintosh heeft Kwantum te koop staan. Maar bouwers als Ballast Nedam en BAM hebben op dit moment niet zoveel waardevols te verkopen en konden weinig anders dan extra aandelen uitgeven. Weinig geredde bedrijven hebben nu nog dezelfde baas die aan de top stond toen de problemen ontstonden. Nieuw krediet? Nieuw vertrouwen van banken? Dan nieuwe topman.

Stuk voor stuk zijn dit oplossingen waar de bedrijven mee akkoord moeten gaan. Nee zeggen, is geen optie. Dan is het niet saneren, maar sluiten. Want laat u niks wijsmaken. De topmannen van de bedrijven nemen de maatregelen, maar wel nadat hun onderhandelingspositie is ondermijnd door hun torenhoge schulden aan diezelfde banken.

Hoe dramatisch de onderhandelingspositie van de bedrijven verslechterd, valt het beste af te lezen aan de uitzonderlijk hoge rentetarieven, extra provisies en andere voordeeltjes die banken eisen in ruil voor hun steun. Natuurlijk bedingen zij dat ze een noodzakelijke aandelenemissie mogen leiden, die smakelijke provisies oplevert die het bedrijf betaalt. Of zij leiden de verkoop van een dochteronderneming. Ook aan zulk advieswerk kan bij succes geld worden verdiend.

Woekerrente

Maar niets is zo winstgevend als een krediet aan een grote probleemklant. Twee voorbeelden. Macintosh moet banken op een deel van zijn leningen de geldmarktrente (nu: 0,2 procent voor drie maanden) betalen plus een opslag van maar liefst 9 procentpunt. Dus samen: 9,2 procent. Dat komt in de buurt van woekerrente. Hoe meer Macintosh aflost op het bankkrediet, hoe sneller de rente daalt naar een opslag van ‘maar’ 6 procentpunt.

Tweede voorbeeld: Imtech. Vorig jaar moest Imtech al tientallen miljoenen compensatie betalen aan zijn financiers. Plus ‘strafprovisies’ als Imtech de schulden niet snel genoeg zou reduceren. Plus aparte (gratis) kooprechten op Imtech-aandelen als de schuldsanering niet opschiet. Plus een opslag op de bankleningen bovenop de geldmarktrente van 7,5 procentpunt.

Alleen al in het eerste halfjaar 2014 betaalde Imtech ruim 97 miljoen rente, het viervoudige van het jaar daarvoor. Wie de banken zulke hoge rente moet betalen, kan nauwelijks ontkomen aan een ingrijpende sanering onder leiding van diezelfde banken, waarin schulden en dus rentebetalingen drastisch worden verlaagd.

    • Menno Tamminga