Zomerlezen #8: vier actuele non-fictieboeken voor de vakantie

Foto ANP

Wat moet er mee naar strand, bos of berg? Boekenredacteur Toef Jaeger selecteert vier actuele non-fictie voor de vakantie.

Reizen zonder John van Geert Mak

Reizen zonder John van Geert Mak doet zich voor als een reisboek. Mak neemt de auto en reist min of meer John Steinbeck achterna, die in zijn reisverhaal Reizen met Charley het Amerikaanse ‘heartland’ verkende. Alleen was het Mak niet om de reis te doen, net zo min als Steinbeck overigens. Waar Steinbeck tijdens de reis, als bijna zestigjarige nog een keer Amerika wilde zien om te constateren hoezeer het door de groei veranderd was, ontdekt Mak dat de crisis Amerika heeft teruggeworpen, met name de middenklasse.

Want dat is wat Mak concludeert op basis van wat hij ziet: rijkdom is op bepaalde plekken enorm, armoe evenzeer, maar de gulden middenweg wordt steeds smaller. En tot Maks verbazing en frustratie kiezen veel Amerikanen lijnrecht tegen hun belang in, want zeker in het Zuiden en het Mid-Westen groeit de invloed van de Republikeinen. Je zou er cultuurpessimist van worden, maar dat ligt niet in Maks aard; geduldig luistert hij, relatief blijmoedig reist hij verder, in het spoor van Steinbeck en andere Amerikaanse schrijvers en historici.

Moesson in Robert Kaplan

Amerika hád tenminste nog een middenklasse, het cement van een stabiele democratie. Robert Kaplan beschrijft in Moesson , het verslag over zijn reizen rondom de Indische Oceaan, hoe de landen daar een steeds grotere rol gaan spelen in de wereldpolitiek. En dat is niet direct een reden tot optimisme. Want de politiek is in geen van de landen die hij bezoekt – onder andere Pakistan, China, Indonesië, Birma, Sri Lanka, Bangladesh en Tanzania – stabiel te noemen.

De bevolking groeit er enorm, klimaatverandering eist haar tol en van een middenklasse hebben ze nog nooit gehoord. Volgens Kaplan wordt dit gebied gezichtsbepalend voor de toekomst, meer dan het Midden-Oosten en Rusland. En hoewel je je dat nu moeilijk kan voorstellen (Moesson is van 2011) is Kaplan overtuigend. Het wordt oorlog, of het wordt handel. En zoals bekend: bij economisch succes ontstaat een middenklasse.

When China Rules the World van Martin Jacques

Dat is goed te zien aan China – en trouwens ook aan Amsterdam (of De Keukenhof) in de zomer: daar loopt een nieuwe middenklasse, die twintig jaar geleden nog niet op die manier bestond. En hoewel je niet direct de indruk krijgt dat de wereld is veranderd wanneer je een groep Chinezen achter een reisleider met een vlaggetje naar het Anne Frankhuis ziet paraderen, betoogt de Britse journalist en Aziëdeskundige Martin Jacques in When China Rules the World, vormen die toeristen juist de indicatie dat China zich ontwikkelt tot een stabiele wereldmacht.

Moderniteit is niet langer voorbehouden aan het Westen, en krijgt een nieuwe invulling in een land dat zo groot is, en zo’n andere achtergrond heeft dan Europa of de VS. Jacques noteert het zonder defaitisme, maar toch is het een beeld dat onrust baart, ook omdat hij laat zien hoe vanzelfsprekend superieur de Chinezen zichzelf vinden. Ondanks de enorme afmetingen van het land is de bevolking vrij homogeen en de manier waarop het communisme zich ontwikkelt, heeft diepe historische en culturele wortels.

Waagstuk Europa van Mathieu Segers

Homogeniteit en een stabiele uitstraling lijken ver te zoeken in Europa, verwijfd als ons imago in de buitenwereld is. Zo schrijft Mathieu Segers in Waagstuk Europa: ‘Veel Amerikanen vinden al lang dat het naoorlogse Europa het best getypeerd kan worden als een Venus. Een godin van de liefde, die samenwerking en vrede wil verspreiden in de internationale politiek. Dat is spannend en aantrekkelijk op feestjes, maar verwijfd en slap als het er echt op aankomt.

Misschien is het ook wel decadent.’ Diezelfde slappe houding zie je terug in de manier waarop Europa de financiële crisis heeft bestreden, aldus de Amerikanen: too little too late en vooral too sissy. Hoewel die Amerikaanse redenatie volgens Segers wat te kort door de bocht is, ziet hij net als Jacques dat de verhoudingen veranderen. Misschien is het tijd voor Angela Merkel, als grote roerganger van Europa.

m.m.v. Lotte Pröpper

    • Toef Jaeger