Sommigen draaien zich van patiënt af om vinkjes te zetten

IllustratieTaylor Jones

In mijn opiniestuk Papier veroorzaakt medische missers (NRC, 8 augustus) verwonder ik mij erover hoe, na het VS-rapport uit 1999 Fouten maken is menselijk, juist meer doden te betreuren zijn door medisch handelen, ondanks het feit dat managers en controle-instanties een steeds strenger beleid zijn gaan voeren. Op 18 augustus reageerde de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie met het opiniestuk Checklists voorkomen juist wel medische missers. In mijn ervaring kunnen goede checklists inderdaad helpen. In de praktijk van sommige ziekenhuizen gaat het echter om een waslijst aan niet-gevalideerde en in elkaar geflanste checklists. Hier zal wellicht de wet van de verminderde meer opbrengst een rol spelen. Als niemand systematisch te werk gaat, zal een checklist een verbetering zijn. Maar checklist na checklist implementeren tot niemand door de bomen het bos meer ziet werkt averechts. Het probleem waar ik mee te maken heb, is dat de checklist heilig wordt verklaard en andere essentiële zaken verdwijnen: als de vinkjes maar zijn gezet. Dit afstrepen gaat vaak ten koste van de aandacht voor patiënten. Ik maak vaak mee dat ze belangrijker zijn dan het ongeboren kind bij een spoedkeizersnede. De angst voor represailles is zo groot dat men niet de calamiteit, een ongeboren kind in nood, aanpakt, maar wel de vinkjes zet. Verpleegkundigen en artsen staan vaak met hun rug naar de patiënt om op de computer vinkjes te zetten. Zou dat zo veilig zijn? De huidige ontwikkelingen gaan uit van het vooroordeel dat dokters en verpleegkundigen de zwakste schakel zijn als het gaat om patiëntveiligheid. Corrie Spitzer heeft in een essay (2013) nog eens in mooie bewoordingen weergegeven dat de mens nu juist de sterkste schakel is en van huis uit voorzien van eigenschappen om risico’s in te schatten en te overwinnen. Dr. Lee van de gezaghebbende School of Medicine van UCLA (2010) beschrijft dat de checklist links-rechts verwisselingen bij amputaties niét voorkomt, alleen tot effect heeft dat alle aanwezigen nu verantwoordelijk worden voor de verwisseling. Veiligheid gaat om teamwerk, voldoende handen aan het bed, faciliterende ict en management, niet om vinkjes zetten op een checklist. De Vereniging doet er goed aan het artikel Safety paradoxes van James Reason te lezen. Om te eindigen met een quote van hem: „De vloer de schuld geven, geeft meer voldoening dan het instituut aan te pakken.”

, anesthesioloog en internationaal waarnemer

    • Hans Hendrickx