Mediaten op z’n Minsks

Vandaag ontmoeten de belangrijkste spelers van de crisis in Oekraïne elkaar in Minsk. De agenda is niet bekend, maar het zal zeker gaan over euro’s en aardgas.

Als er een plaats is waar het gisteren weer opgelaaide geweld in de Donbass kan worden beteugeld, dan is het Minsk. In de hoofdstad van de voormalige sovjetrepubliek Wit-Rusland treffen de twee belangrijkste spelers van de crisis elkaar: de presidenten Petro Porosjenko van Oekraïne en Vladimir Poetin van Rusland.

Het onderhoud vindt plaats onder het toeziend oog van de presidenten Noersoeltan Nazarbajev (Kazachstan) en gastheer Aleksandr Loekasjenko (Wit-Rusland) plus de eurocommissarissen Catherine Ashton (buitenlandcoördinator), Günther Oettinger (energie) en Karel De Gucht (handel).

Dit zevental weerspiegelt de crisis. Die is namelijk niet alleen militair van aard, maar heeft een economisch en politiek fundament. Alle aspecten kunnen in Minsk ter tafel komen. Maar een agenda daarvoor is er niet. Enkele zaken die vermoedelijk ter tafel komen:

1. Een wapenstilstand

Dat is de hoofdzaak, daar is iedereen het over eens. De leefomstandigheden in steden als Loegansk en Donetsk, waar water en elektra al weken geheel of tijdelijk zijn afgesneden, verslechteren met de dag. Het aantal burgerslachtoffers groeit evenzeer. Maar Porosjenko wil alleen praten als zijn pro-Russische tegenstanders de staatkundige eenheid van Oekraïne erkennen. De afgescheiden ‘volksrepublieken’ Loegansk en Donetsk willen geen voorwaarden vooraf. Hun milities lijken sinds afgelopen weekeinde weer nieuwe steun uit Rusland te krijgen. Het Kremlin ontkent dat de Russische regering daarin de hand heeft, maar gedoogt de werkelijkheid. Een oplossing zou kunnen zijn dat de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) mandaat krijgt om toe te zien op een wapenstilstand.

2. Aardgas

Rusland heeft nog een hefboom om zijn wil op te leggen: het aardgas dat via Oekraïne naar de Europese klanten wordt getransporteerd. Wegens een betalingsachterstand van vier miljard euro heeft het Russische staatsenergiebedrijf Gazprom de gasleveranties aan Oekraïne gestaakt. Als gevolg daarvan loopt de gasvoorziening van Europese landen deze herfst en winter gevaar. De zuidoostelijke lidstaten van de EU kunnen getroffen worden en beginnen te morren over de strengere sancties die Europa na de vliegramp MH17 heeft afgekondigd. Die verdeeldheid binnen de EU kan alleen worden ‘afgekocht’ door westerse lidstaten, die gas kunnen terugpompen. In Minsk kan de EU dat signaal afgeven, dat de Russische regering niet zal aanvaarden. Maar dat is van later zorg.

3. Financieel faillissement

Wil Europa een default van de Oekraïense staat voorkomen? Zondag heeft Porosjenko aangekondigd dat hij de komende vier jaar 2,25 miljard euro extra wil uittrekken voor de krijgsmacht. Door een economische krimp is daarvoor nu geen geld. Het Internationaal Monetair Fonds is gevraagd deze week niet alleen de eerder beloofde tweede tranche noodkrediet van ruim 1,1 miljard euro uit te keren, maar ook over de brug te komen met de derde en vierde tranche. De EU kan in Minsk de indruk wekken dat het daartoe bereid is.

4. Staatkundige hervormingen

Rusland eist dat Oekraïne zich hervormt tot een federale staat, waarin de deelstaten vergaande politieke autonomie hebben. Moskou ziet dit als een garantie dat Oekraïne geen lid wordt van de NAVO of de EU. Kiev wil wel vergaand decentraliseren, maar de eenheidsstaat niet op zijn kop zetten. Europa zou in Minsk duidelijk kunnen maken dat het associatieverdrag niet leidt tot verdere integratie in de EU.

5. Handelsbetrekkingen

De eurocommissarissen kunnen avances maken richting Wit-Rusland en Kazachstan. Beide landen hebben zich uit eigen belang gedistantieerd van de embargo’s die Rusland als represaille tegen de EU heeft afgekondigd. Gastheer Loekasjenko staat bekend als de ‘laatste dictator’ van Europa, maar hij weet goed dat hij Moskou en Brussel tegen elkaar kan uitspelen. En Nazarbajev beseft dat Rusland zijn oog wel eens zou kunnen laten vallen op zijn land Kazachstan, waar nog steeds een grote Russische minderheid (bijna 25 procent) woont.

Maar vooralsnog zit het vast

Dit alles staat vandaag niet officieel op de agenda. De verhoudingen tussen Oost en West zitten muurvast. Zelfs als er afspraken worden gemaakt over een bestand, wil dat niet zeggen dat de partijen in de Donbass zich daar ook aan gaan houden.