Gribaldi postuum naar toppositie

Vader van toppaard Totilas zorgt voor tal van andere succesvolle nazaten in dressuursport

Als het standbeeld er komt, wordt het een eerbetoon aan al het moois dat voortvloeide uit een relatie tussen mens en dier. Gegoten in brons en geplaatst op een voetstuk nabij de stallen van zijn andere paarden. Daar, zegt hengstenhouder Joop van Uytert, moet ooit het levensgrote beeldhouwwerk van Gribaldi verschijnen. „Kost me waarschijnlijk 50.000 euro, maar hij is me dat waard. Deze hengst was zo bijzonder.”

Vanuit een stoel in de ontvangstruimte van zijn bedrijf in het Gelderse Heerewaarden vertelt Van Uytert het levensverhaal van een man en zijn paard. Een twee-eenheid die aan de wieg stond van het succes van de Nederlandse topruiter Edward Gal en diens voormalige hengst Totilas, het ‘paard van de eeuw’.

Wijlen Gribaldi is de vader van Totilas, alsmede die van veel andere paarden in de top van de dressuursport. Zo staat hij momenteel tweede in de WBFSH-ranking, een mondiaal klassement dat een indicatie vormt of kinderen van een hengst in staat zijn om te presteren op het hoogste niveau. Vier van zijn kinderen zouden deze week deelnemen aan de Wereldruiterspelen in Noord-Frankrijk, ware het niet dat ze momenteel bijna allen geblesseerd zijn.

Het nalatenschap is er niet minder om. De man achter het fenomeen Gribaldi is Joop van Uytert. Veulenscout, hengstenhouder, leverancier van paardensperma en bovenal liefhebber. Want een succesvolle hengstenhouder is per definitie een hobbyist. „Anders is het niet vol te houden.”

De voorgeschiedenis van het succesverhaal speelt zich af in een stal in het West-Duitse Mittenaar. Het is mei 1993 als de Duitse hengstenhouder Otto Langels daar oog in oog staat met een beeldschoon wezen. „Daar stond hij, een edel hoogbenig veulen dat heel voornaam de wereld in keek”, zei Langels later. „Ik wist direct dat het iets bijzonders was.”

Militairenpaard

Dat vindt ook Joop van Uytert als hij het beest ziet tijdens een bezoek aan de stal van Langels, die het veulen dan in bezit heeft. Hij is direct verkocht. De schwung, de gitzwarte huid; mooier vind je ze niet. Deze hengst moet hij hebben. Temeer omdat het ras, Trakehner, een goede reputatie geniet. Van oorsprong zijn het militairenpaarden, gefokt om te overleven. Geen brekebenen, maar sterke atleten.

Twee jaar later koopt Van Uytert de hengst voor 300.000 Duitse Mark, tegenwoordig zo’n 171.000 euro. Een smak geld voor de man die sinds 1993 een hengstenstation runt, maar hij en zijn compagnon geloven heilig in de hengst die ze aanschaffen.

„Mijn eerste grote aankoop”, blikt hij terug. „Ik kon amper een derde betalen, maar met behulp van leningen kregen we het bedrag bij elkaar. Een behoorlijk risico. Zonder succes had het bedrijf op de fles kunnen gaan.”

Eén van de eerste stappen die het duo onderneemt is het laten keuren van Gribaldi. Daarvoor melden zij hem aan bij de jaarlijkse keuring van het Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland. Doel is het verkrijgen van een status als fokhengst.

Op papier is ieder mannetje dat, maar in de praktijk bepaalt de KWPN welk paard geschikt is om nazaten te produceren. Daarvoor kijken keurmeesters onder meer naar het uiterlijk, souplesse, erfelijke afwijkingen en de draf van het paard, dat dan 2.5 tot 3 jaar oud is. Van de 400 hengsten die jaarlijks worden aangemeld, krijgen maar zo’n 25 de gewenste status.

Zo ook Gribaldi. Hij is amper verklaard tot fokhengst of merriehouders staan in de rij voor zijn sperma. In zijn eerste jaar dekt hij er meteen 255, wat resulteert in een geldstroom die nooit is opgedroogd. „Ik schat dat hij in zijn leven ongeveer 3.000 merries heeft gedekt”, zegt Van Uytert.

Dat kunnen er meer worden doordat er sperma is ingevroren van Gribaldi. Achteraf te weinig, vindt Van Uytert. Maar hoe kon hij bedenken dat zijn wereldfokhengst op 17-jarige leeftijd plotseling zou sterven aan een gescheurde aorta? Letterlijk en figuurlijk een doodsklap. „Ik zat helemaal stuk. Twijfelde of ik door moest gaan.”

Ondertussen zijn er nog altijd geïnteresseerden voor het zaad, waarvan nog tien dosissen zijn. Waarde per dosis: 5.000 euro. Ter vergelijking: een merrie laten bevruchten door Totilas kost 8.000 euro. Sperma van een goedgekeurde hengst zonder palmares, kost ongeveer 1.000 euro.

Wat als een bevruchting mislukt? Van Uytert: „Voor de aanschafprijs leveren we net zo lang tot een merrie drachtig is. Binnen drie pogingen is het vaak zover.”

Moneymaker

Omdat Gribaldi naast esthetische ook sportieve kwaliteiten heeft, gaat Van Uytert op zoek naar een geschikte dressuurruiter. Hoe beter de hengst presteert, des te meer sperma hij verkoopt en des te hoger de prijs ervan.

Het wordt Edward Gal, dan een hardwerkende topruiter in spe. Hij maakt Gribaldi bekend met moeilijke dressuurkunsten als de Piaf en Pirouette, wat leidt tot nationale en internationale furore. Gribaldi is een paard dat zijn ruiter een „droomgevoel” geeft, zou een jurylid eens zeggen.

Het succes zorgt ervoor dat Gal een talentvol paard van een Friese hobbyfokker krijgt aangeboden. Een zoon van Gribaldi, Totilas, die daarom bij Gal aan het goede adres zou zijn. Zo vader zo zoon, is de gedachte.

Voor eigenaar Van Uytert zijn de hoogtijdagen dan al aangebroken. Door de sterke prestaties wordt Gribaldi de „moneymaker” van zijn station. Daarnaast verdient hij zijn geld met de verkoop van hengsten. „Om mijn bedrijf draaiende te houden, moet ik elk jaar twee tot drie hengsten voor pakweg 4,5 ton verkopen.”

De omzet die Gribaldi genereerde, komt op enkele miljoenen euro’s, een bedrag waar nog kosten van af gaan. Kosten die bijvoorbeeld voortkomen uit het onderhoud van hengsten die kreupel zijn. Van Uytert heeft er een die mogelijk net zo veel talent heeft als Totilas. „Maar fysiek redt hij het niet. Hoe dat voelt? Zuur.”

Liever praat hij daar niet over. Als het weer over de rijke stamboom van Gribaldi gaat, zegt hij. „Vergelijk Totilas met een sterspeler als Johan Cruijff. Gribaldi heeft meer weg van Louis van Gaal. Zelf geen natuurtalent, maar wel iemand die zijn vermogen overdraagt op anderen.”