We pikken het niet meer van de buren

Het aantal conflicten met buren neemt toe, de rechter moet eraan te pas komen. „Mensen lopen er te lang mee door, dan ontploft het.”

Ruzie met de buren komt doordat de burger mondiger is geworden, en doordat meer mensen werkloos thuis zitten, denken experts. Foto Martijn Beekman

De familie kon het vroeger goed vinden met oma’s buren in Prinsenbeek. Dat veranderde nadat oma haar stuk grond onder de vijf kinderen had verdeeld. Toen één van de kinderen in 1996 een huis wilde bouwen op het gekregen perceel, bleek hoe slecht de verhoudingen inmiddels waren. De buren probeerden via rechtszaken de bouw van dit huis, naast hun woning, te voorkomen. „Omdat ze bang waren dat het groene uitzicht van hun vrijstaande huis zou verdwijnen en dat het te druk in de straat werd”, zegt een betrokken kleindochter. De buren kregen aanvankelijk hun zin: vanwege een fout in het bestemmingsplan mocht er niet worden gebouwd.

Geschillen over bebouwing of ontsiering van het uitzicht staan bij rechtsbijstandverzekeraars in de top 5 van oorzaken voor burenruzies. Er wordt ook veel geklaagd over lawaai, rook, overhangende takken en spelende kinderen.

Het aantal burenruzies waarbij een beroep wordt gedaan op rechtsbijstand groeit fors, zegt Achmea (1,9 miljoen rechtsbijstandverzekerden). Van vierhonderd zaken in 2011 tot zeshonderd zaken vorig jaar. Bij DAS, met een premieomzet van 208 miljoen euro een andere grote rechtsbijstandverzekeraar, nam het aantal burenruzie-dossiers toe van 400 zaken in 2011 naar 580 in 2013.

Relaties staan op scherp

Wat is er aan de hand? Worden we intoleranter? Heeft het programma De Rijdende Rechter ons opgestookt om eerder over onze buren te klagen?

Volgens het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) heeft één op de drie Nederlanders wel eens te maken met woonoverlast. Het CCV helpt gemeenten bij het bemiddelen bij burenruzies. Vorig jaar registreerden de verschillende buurtbemiddelingsorganisaties in Nederland – ruim de helft van de gemeenten heeft zo’n organisatie – meer dan tienduizend meldingen van burenruzies. Een paar honderd meer dan het jaar daarvoor.

Projectleider Frannie Herder signaleert dat mensen minder van elkaar kunnen hebben en sneller hun gelijk willen halen. De burger wordt steeds mondiger. Joost van Buchem van Achmea Rechtsbijstand merkt dat „relaties steeds vaker op scherp gezet worden en dat de rechtsbijstandverzekeraar er meteen bij wordt gehaald om er een zaak van te maken”.

Olav Wagenaar van DAS denkt dat het economisch tij een rol speelt. „Door de gegroeide werkloosheid hebben mensen misschien meer last van stress, zitten ze meer thuis. Daarnaast wordt er natuurlijk ook vaker thuis gewerkt, wat ook weer een bron kan zijn van woonoverlast.”

De familie van oma uit Prinsenbeek heeft optimaal gebruikgemaakt van hun rechtsbijstandverzekering. Toen het dorp in 2006 opging in een andere gemeente, besloot de kleindochter om te proberen het bestemmingsplan gewijzigd te krijgen.

De spanningen waren toen al zo hoog opgelopen dat mediation een gepasseerd station was. Maar, zo benadrukken de verzekeraars, als mensen een beroep doen op hun rechtsbijstandsverzekering, wordt altijd gepoogd het conflict op te lossen met bemiddeling. Ook omdat een juridische procedure ingewikkeld is. „Men denkt dat een rechtszaak net zo snel en overzichtelijk verloopt zoals bij de Rijdende Rechter, maar dat is het allesbehalve”, zegt Maurits Barendrecht, hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Tilburg.

Als academisch directeur van het justitieel onderzoeksinstituut HiiL Innovating Justice, was hij afgelopen jaar betrokken bij de ontwikkeling van Burenrechter.nl. Deze nieuwe online methode van geschillenbeslechting verkort de rechtsgang van een jaar naar een paar maanden. Het idee erachter is dat buren de ruzie op de site kunnen aanmelden, een vragenlijst invullen en vervolgens komt de rechter ter plekke langs om poolshoogte te nemen.

Het prototype kwam een jaar geleden af en begin dit jaar had een pilot moeten beginnen, maar die is nog niet gestart. Reden: juist deze versimpeling van de rechtsgang blijkt gecompliceerd”, zegt Barendrecht. „Het blijkt dat de wet eigenlijk geen moderne geschiloplossing toelaat, zodat er een experimenteerbepaling moet komen. Ook is een betere IT-infrastructuur nodig en een ander financieringsmodel voor het geval er meer zaken binnenkomen.” Er is ook geen centrale coördinatie, zegt hij. „Het probleem is dat niemand zich eigenaar voelt van het thema burenruzies, en dat terwijl het tot de top 5 van juridische problemen hoort.”

Het grote aantal ruzies was voor het CCV reden vorige maand de campagne Goede Buren te starten, ook omdat de zomer meer aanleiding geeft tot ruzie. Mensen zijn vaker in de tuin of op het balkon. Gemeenten kunnen met de campagne inwoners attenderen op buurtbemiddeling. En er worden tips geven, zoals ‘praat met je buren’, zegt projectleider Frannie Herder: „Mensen blijven meestal te lang met een conflict doorlopen en dan ontploft het.”

In Prinsenbeek besliste de Raad van State in 2012 na jarenlang getouwtrek voor de rechter dat er toch een bouwvergunning kwam. Inmiddels staat er een woning op het erf. Volgens de kleindochter is er meer goed nieuws. „Sinds kort staat er bij de buren een bord met ‘Te Koop’ in hun tuin.”

    • Anouk Eigenraam