opinie

    • Raymond van den Boogaard

Ineens zijn we omringd door vijanden

Onaangename verrassing: komen we zo’n beetje terug van onze vakantie, is onze wereld grondig veranderd. Nederland is, met de rest van Europa, plotseling omringd door vijanden: het militaristisch-revanchistische Rusland in het Oosten en de Islamitische Staat en geestverwanten aan de zuid- en oostkant van de Middellandse Zee. Twee politieke tegenstrevers laten om het hardst weten niets op te hebben met de Europese democratie en die als een eitje te zien.

In beide gevallen heeft Europa nog geen begin van een idee hoe met die nieuwe situatie om te gaan. Nog maar zo kort geleden dachten we dat de semigrootmacht Rusland een partner kon zijn in de opbouw van een vreedzaam Europa, en hoopten we dat dictaturen in het Midden-Oosten plaats zouden maken voor minder bloeddorstige regimes. Nu staan we een beetje met lege handen tegenover de nieuwe bedreiging van onze vrijheden.

Een beginnetje zijn bijvoorbeeld de overdenkingen van de politicoloog Jan Melissen op de website van Clingendael, een van de weinige Nederlandse think tanks op het gebied van internationale betrekkingen. Onder de titel MH17 and the diplomacy of business going Dutch trekt hij een les: de eenzijdige ‘business first approach’ in de Nederlandse diplomatie van de afgelopen jaren – vooral geen ideologisch gedoe maar vooral positief gestemd handelsbetrekkingen nastreven – is onder de nieuwe omstandigheden ontoereikend gebleken.

Dat is een zeer recente bevinding. Nadat Poetin in maart dit jaar de Krim had geannexeerd – de eerste keer sinds 1945 dat in Europa met geweld een staatsgrens werd veranderd – was Den Haag aanvankelijk in het geheel niet enthousiast voor Europese sancties tegen Rusland. Daar kun je je iets bij voorstellen. Wie van plan is de gasopslag onder het Bergermeer elk jaar door het Russische Gazprom te laten volpompen om ’s winters een buffer te hebben, voelt niet veel voor een draaikolk van sancties en tegensancties. Die laat zijn koning liever in Sotsji een biertje drinken met Poetin en hoopt er het beste van. Of laat KLM-vliegtuigen onbekommerd over de Oost-Oekraïne vliegen terwijl andere maatschappijen dat niet doen – omdat de soep wel niet zo heet gegeten zal worden.

Deze ontspannen benadering, betoogt Melissen, is in het licht van het neerschieten van tweehonderd Nederlanders onhoudbaar gebleken. Nederland is nu voorstander van Europese sancties. Plots is in Den Haag het inzicht doorgebroken dat democratie bestaat uit meer dan voordelige handelsbetrekkingen. Uit moraal bijvoorbeeld, en uit het beschermen van Nederlandse levens over de grenzen.

Zowel de islamisten in Syrië en Irak, als de Russische president Poetin zullen trouwens de eersten zijn om dit te beamen. Zij hebben weinig gemeen, maar wel de overtuiging dat de Europese democratieën – met hun economische crisis en breed geëtaleerde verdeeldheid – een eitje zijn dat ze ieder met hun eigen vorm van autoritair ethisch réveil wel eens even zullen kraken. Maar wij weten natuurlijk dat dit een drogbeeld is, en de soft power van onze democratie sterk en veerkrachtig.

Toch?

    • Raymond van den Boogaard