Het wordt een koude winter in Kiev

Morgen ontmoeten de Oekraïense president Porosjenko en zijn Russische collega Poetin elkaar. Oekraïne is er ondertussen economisch beroerd aan toe.

Pro-Russische separatisten in de Oost-Oekraïense stad Donetsk dwongen gisteren tientallen krijgsgevangenen door de straten te paraderen. foto Reuters

Het is nog volop zomer, maar het warme water is in Kiev nu al schaars. Wie een warm bad wil nemen, moet keteltjes water koken. De stadsverwarming staat op de spaarstand sinds Gazprom geen Russisch gas meer levert aan Oekraïne. Door het Oekraïense net stroomt alleen nog gas voor Europa.

De oorlog tegen pro-Russische opstandelingen in het oosten, het verlies van de Krim, de gasproblemen en chaos en corruptie in het binnenlands bestuur hebben de toch al zwakke economie in een vrije val gebracht. Alleen al het verlies van de Krim kost de economie, uitgedrukt in bruto binnenlands product, volgens analisten 3,7 procent. De economische krimp bedraagt meer dan 5 procent, en de Oekraïense munt, de hryvnia, is ten opzichte van de dollar ruim eenderde van zijn waarde kwijtgeraakt.

„Wij verliezen iedere dag meer economische slagkracht”, verzuchtte premier Jatsenjoek vorige week. Volgens Jatsenjoek hebben de opstandelingen het gemunt op mijnen, bruggen, spoorwegen en andere infrastructuur. „We hebben miljarden nodig om dat allemaal te herbouwen, niet in hryvnias, maar in dollars”, stelde de premier, onder verwijzing naar een nieuwe tranche van 1,4 miljard dollar die het Internationaal Monetair Fonds (IMF) volgende week mogelijk beschikbaar stelt.

De krimp is nog groter dan gedacht

Afgelopen april, na de vlucht van oud-president Janoekovitsj en de inlijving van de Krim door Rusland, is het IMF Oekraïne te hulp gekomen met een steunpakket van 17 miljard dollar, waarvan nu 3,2 miljard is uitgekeerd. Dat bedrag was gebaseerd op de aanname dat de economie met niet meer dan 5 procent zou krimpen over heel 2014, en vanaf 2015 weer zou groeien. Aan het steunpakket waren voorwaarden verbonden: fiscale maatregelen, transparantie, anticorruptiemaatregelen en een hervorming van het staatsgasbedrijf Naftogaz.

Volgens een voorlopige evaluatie heeft de Oekraïense regering aan het grootste deel van haar verplichtingen voldaan, dus niet aan alle. Waar de regering tekortschiet, zegt het IMF niet. Wel is duidelijk dat het IMF de oorspronkelijke aannames voor het hulppakket moest bijstellen. De krimp zal niet 5, maar 6,5 procent zijn, zegt de organisatie.

Zakenkrant Financial Times speculeerde vorige week over het mogelijk mislukken van de steunoperatie. „In het gunstigste geval zal het IMF nog meer moeten lenen, in het slechtste geval mislukt de steunoperatie helemaal en zal het land niet aan zijn betalingsverplichting kunnen voldoen, wat zal leiden tot een herschikking van de buitenlandse schuld.” Premier Jatsenjoek heeft inmiddels een oproep gedaan om niet alleen snel over de brug te komen met de tweede tranche van de lening, maar ook de derde en de vierde tranche in één keer uit te keren.

Er is niet genoeg gas opgeslagen

Ook de energienood neemt toe. De Russische gaskraan is sinds 16 april dicht. Normaal gebruikt Oekraïne de zomermaanden om de gasopslag te vullen voor de wintermaanden. Dat is deze zomer maar ten dele gelukt. Door nu al zuinig te zijn met warm water hoopt Kiev die voorraad zo lang mogelijk in stand te kunnen houden. Naarmate de winter vordert, zal er steeds meer verwarming uitvallen.

Tenzij de gasknoop, die onlosmakelijk verbonden is met de politieke knoop met Moskou, ontward kan worden. Gazprom weigert gas te leveren aan Naftogaz, tenzij de Oekraïners vooruit betalen. Of de 5,3 miljard dollar afbetalen die Oekraïne volgens Moskou schuldig is.

Oekraïne morst ook nog eens energie

Ook het IMF eist dat het Oekraïense gasbedrijf, waaraan generaties Oekraïense politici zich hebben verrijkt, hervormt. Het fonds wil dat Naftogaz inzicht geeft in alle transacties en fors bezuinigt. De Oe-kraïense economie morst ook nog eens onvoorstelbare hoeveelheden energie. De verhouding tussen gebruikte energie en economische productie ligt in Oekraïne tien keer hoger dan gemiddeld in de westerse industrielanden. En twee keer hoger dan in Rusland, dat ook niet bepaald zuinig met zijn energie omspringt.

De bodem van de Oekraïense economie komt snel in zicht. De IMF-missie moet slagen om te voorkomen dat het land te pletter slaat. En er moet snel een oplossing komen voor de gascrisis met Moskou. Niet alleen om Oekraïne de winter door te helpen, maar ook om de levering aan Europa veilig te stellen. Het is moeilijk voor te stellen dat het Russische gas via Oekraïne naar Europa zal blijven stromen – het gaat om 15 procent van het gas dat Europa in totaal verstookt – als het conflict voortduurt.

    • Renée Postma