Het opmerkelijkste taalnieuws

Illustratie Olivia Ettema

Het opmerkelijkste taalnieuws van vorige week was dat er een nieuwe papieren editie van de Dikke Van Dale zal verschijnen. Binnenkort? Nee, in 2015.

Dat er een nieuwe editie van de Dikke Van Dale (DVD) komt is op het eerste gezicht niet vreemd, want de vorige dateert van 2005, dus het werd hoog tijd. Ik vond het wel opmerkelijk dat zoveel media hier melding van maakten.

Zou er evenveel aandacht zijn voor de aankondiging van een nieuwe editie, volgend jaar te verschijnen, van een woordenboek van bijvoorbeeld Verschueren of Het Spectrum? Zeker niet. Net als Apple slaagt uitgeverij Van Dale er bovengemiddeld goed in om de marketing uit te besteden aan de media. Zonder twijfel volgen er nog persberichten over welke woorden er wel of niet in de nieuwe DVD komen. En ook die zullen kritiekloos door veel media worden overgenomen.

Dat alleen al de aankondiging van een nieuwe DVD zoveel publiciteit genereert komt natuurlijk doordat dit woordenboek zo belangrijk is, zullen sommigen zeggen. Van oudsher is de DVD de leidraad voor schrijvers en uitgevers, de gids voor studenten, de scheidsrechter in de Kamer („Voorzitter, is dit een belediging of niet?”), de huiskamer („Nee, yezidi staat niet in Van Dale dus in feite bestaat het niet en mag je het niet leggen”) en de rechtszaal.

Inderdaad, zo was het lange tijd, maar is dit nog zo? Zelf gebruik ik de DVD wekelijks, maar altijd de online editie. Die wordt geregeld bijgewerkt – niet doorlopend, yezidi staat er bijvoorbeeld niet in – en heeft extra zoekmogelijkheden. Ik gebruik wel eens papieren Van Dales, maar alleen de oude edities – om op te zoeken hoe een woord in een bepaalde druk is gedefinieerd.

De meeste mensen die ik ken laten de spelling van woorden automatisch controleren door hun tekstverwerkingsprogramma. Betekenissen zoeken ze meestal op in Wikipedia, dat doorgaans veel actueler is en meer informatie bevat dan ooit in woordenboeken heeft gestaan. En ja, tekstverwerkingsprogramma’s maken rare fouten en er zijn concurrerende spellingen, maar ik zie weinig mensen om die redenen naar een papieren woordenboek grijpen.

Er is nog een manier om na te gaan in hoeverre de DVD dezelfde status heeft als vroeger. In gerechtelijke uitspraken is de afgelopen tien jaar gemiddeld 5 keer per jaar naar dit woordenboek verwezen. Wikipedia werd van 2005 tot 2009 gemiddeld 3 keer per jaar in gerechtelijke uitspraken genoemd, maar sinds 2010 is dit sterk gestegen naar gemiddeld 19 keer per jaar.

Bij nader inzien vind ik het opmerkelijkste taalnieuws van vorige week dat Van Dale Uitgevers het aandurft om nog een papieren editie van de DVD uit te brengen, want volgens mij zit er alleen toekomst in onlinewoordenboeken of -encyclopedieën. Toeval wil dat de Duitse Brockhaus-encyclopedie vorige week liet weten dat er geen papieren edities van dit naslagwerk (21 edities sinds 1808) meer zullen verschijnen. Een 30-delige encyclopedie is niet op alle punten te vergelijken met een driedelig woordenboek, maar wel op dit punt: gebruikers van naslagwerken hechten aan actuele informatie. In de papieren editie van de DVD is die al bijna tien jaar niet te vinden.