Het draait niet echt om die overhangende tak

Het aantal burenruzies waarbij een beroep wordt gedaan op rechtsbijstand is de afgelopen jaren flink gestegen. Zijn we intoleranter geworden?

De familie kon het vroeger goed vinden met oma’s buren in Prinsenbeek. Dat veranderde nadat oma in 1977 haar stuk grond onder de vijf kinderen had verdeeld. Toen één van de kinderen in 1996 een huis wilde bouwen op het gekregen perceel, bleek hoe slecht de verhoudingen inmiddels waren. De buren probeerden via rechtszaken de bouw van dit huis, aan de westkant van hun eigen woning, te voorkomen. „Zogenaamd omdat ze bang waren dat het groene uitzicht van hun vrijstaande huis zou verdwijnen en dat het te druk in de straat werd”, vertelt een betrokken kleindochter. De buren kregen aanvankelijk hun zin: vanwege een fout in het bestemmingsplan mocht er niet worden gebouwd.

Geschillen over bebouwing of ontsiering van het uitzicht staan bij rechtsbijstandverzekeraars in de top 5 van oorzaken voor burenruzies. Er wordt ook veel geklaagd over geluid, rook, overhangende takken en spelende kinderen.

Achmea (1,9 miljoen rechtsbijstandverzekerden) maakte onlangs bekend dat het aantal burenruzies waarbij een beroep wordt gedaan op rechtsbijstand flink is gestegen. Van vierhonderd zaken in 2011 tot zeshonderd zaken vorig jaar.

Aanbieder DAS, met een premieomzet van 208 miljoen euro een andere grote rechtsbijstandverzekeraar, ziet die trend ook. Het aantal in behandeling genomen dossiers met betrekking tot burenruzies nam toe van 400 zaken in 2011 naar 580 in 2013.

Relaties staan op scherp

Wat is er aan de hand? Worden we intoleranter? Heeft het programma De Rijdende Rechter ons opgestookt om eerder over onze buren te klagen?

Volgens het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) heeft één op de drie Nederlanders wel eens te maken met woonoverlast. Het CCV helpt gemeenten bij het bemiddelen bij burenruzies.

Vorig jaar registreerden de verschillende buurtbemiddelingsorganisaties in Nederland, ruim de helft van de gemeenten heeft zo’n organisatie, meer dan tienduizend meldingen van burenruzies. Een paar honderd meer dan het jaar daarvoor.

Projectleider Frannie Herder denkt dat een oorzaak voor de toename van conflicten in de verharding en de democratisering van de samenleving zit. „We signaleren dat mensen minder van elkaar kunnen hebben en sneller hun gelijk willen halen.”

Dat beaamt Joost van Buchem van Achmea Rechtsbijstand: „Wij merken dat relaties steeds vaker op scherp gezet worden en dat de rechtsbijstandverzekeraar er meteen bij wordt gehaald om er een zaak van te maken.” Een andere oorzaak van de bij verzekeraars gesignaleerde toename van burenruziezaken is het economisch tij, vermoedt Olav Wagenaar van DAS: „Door de gegroeide werkloosheid hebben mensen misschien meer last van stress, zitten ze meer thuis. Daarnaast wordt er natuurlijk ook vaker thuis gewerkt, wat ook weer een bron kan zijn van woonoverlast.”

De familie van oma uit Prinsenbeek heeft optimaal gebruikgemaakt van hun rechtsbijstandverzekering. Toen het dorp in 2006 opging in een andere gemeente, besloot de kleindochter om te proberen het bestemmingsplan gewijzigd te krijgen.

De spanningen waren toen al zo hoog opgelopen dat mediation een gepasseerd station was. Maar, zo benadrukken de verzekeraars, als mensen een beroep doen op hun rechtsbijstandsverzekering, wordt normaliter eerst gepoogd het conflict op te lossen met bemiddeling. Ook omdat een juridische procedure ingewikkeld is. „Men denkt dat een rechtszaak net zo snel en overzichtelijk verloopt zoals bij de Rijdende Rechter, maar het is allesbehalve dat”, zegt Maurits Barendrecht, hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Tilburg.

Het grote aantal conflicten was voor het CCV reden vorige maand de campagne Goede Buren te starten, ook omdat de zomermaanden traditioneel meer aanleiding geven tot ruzie. Mensen zijn vaker in de tuin of op het balkon. Gemeenten kunnen met de campagne hun inwoners attenderen op buurtbemiddeling. En er worden tips geven, zoals ‘praat met je buren’. Het ligt misschien voor de hand, maar het wordt vaak niet gedaan, vertelt projectleider Frannie Herder: „Mensen blijven meestal te lang met een conflict doorlopen en dan ontploft het. Bovendien blijkt vaak dat het niet echt gaat om die ‘overhangende tak’, meestal zit er iets anders achter het conflict.”

Een kwestie van jaloezie

Dat is ook het geval bij de burenruzie in Prinsenbeek, denkt de kleindochter. „Tegen de bouw van een huis aan hun oostkant en de komst van andere woningen in de straat hebben de buren nooit bezwaar gemaakt. Ik denk dat het een kwestie van jaloezie is en dat ze destijds hoopten de grond van mijn oma te kunnen overnemen.” Na jarenlang getouwtrek voor de rechter besliste de Raad van State eind 2012 dat er toch een bouwvergunning kwam. Inmiddels staat er een woning op het erf.

Eind goed al goed? De kleindochter hoopt het. „Er is een lichtpuntje. Sinds kort staat er bij de buren een bord met ‘Te Koop’ in hun tuin.”

    • Anouk Eigenraam