Bioterrorist Bach

Hoewel Richard Powers altijd positieve recensies en prachtige prijzen kreeg, wordt er onvermijdelijk aan toegevoegd dat hij wel héél ‘intelligent’ schrijft en dat het lezen van zijn boeken soms ‘hard werken’ is. Maar in Orfeo word je meteen al gegrepen door het verhaal. Hierin probeert een oude man zich in een gesprek met de 911-alarmdienst te verzoenen met de dood van zijn hond. De man realiseert zich dat hij voor zijn hond niet met 911 had hoeven bellen en hangt snel op, maar de politie komt voor de zekerheid toch even kijken. En dan gaat het fout.

De hondeneigenaar is Peter Els, een gepensioneerde avant-gardecomponist. Een tragikomisch gegeven: componisten gaan immers pas met pensioen als ze de moed opgeven. En dat is bij Els het geval.

Els is op zoek naar een letterlijk verband tussen muziek en bacteriën; hij probeert de muzikale structuur om te bouwen naar een biologische structuur. Dat klinkt als een kunstzinnig, wetenschappelijk en hermetisch project, maar daar denkt de Amerikaanse politie heel anders over. Wanneer ze namelijk komt kijken naar die verwarde hondenbezitter, zien ze behalve een dode hond ook een laboratorium. En omdat Els er niet in slaagt uit te leggen dat hij voor de kunst leeft, beschouwen ze hem als een gevaar voor de staatsveiligheid. De bijnaam ‘bioterrorist Bach’ is geboren.

Els slaat op de vlucht en gaat mensen uit zijn verleden opzoeken. Het wordt een zoektocht naar het verleden, gemaakt door iemand die op de vlucht is voor de dood. Maar aan de dood valt niet te ontsnappen: letterlijk niet – want de politie sloopt zijn laboratorium en daarbij komen bacteriën vrij die mensen doden. En figuurlijk niet omdat hij nooit iemand aan zich kunnen binden. Dat is hem zowel met zijn persoonlijkheid als met zijn muziek niet gelukt. Tot hij dat dus probeert door muziek in DNA-vorm te coderen.

Opvallend in de roman zijn de korte tekstjes die als ‘streamers’ door het hele verhaal staan – en die tweets blijken te zijn die Peter Els de wereld instuurt als hij op de vlucht is. De meeste vertellen het verhaal in korte overwegingen nog eens na – het zijn de momenten dat je werkelijk in de geest van Els kruipt.

Deze citaten leggen een verband tussen muziek en gevaar. Zo is ‘Ik wilde dat muziek het tegengif zou zijn voor het bekende. Dat is hoe ik een terrorist werd’ voor de agenten een argument om Els op te jagen. Alleen blijken niet zijn biologische experimenten gevaarlijk, maar de muzikale: ‘Muziek heeft meer mensen vermoord dan [de bacterie] serratia’.

Peter Els had ongelijk toen hij besloot dat zijn muziek vormgegeven moest worden in bacteriële vorm. Een goed muziekstuk is krachtiger, maar tot zo’n compositie was hij niet in staat. Het is deze conclusie, samen met de opbouw van de roman en de dreiging die ervan uitgaat, die Orfeo tot een intens droevig en prachtig boek maken.

    • Toef Jaeger