‘15 tot 20 procent van de biomassa van zee is plastic’

Dat zei Daniël Poolen van de Plastic Soup Foundation in een interview op Radio 1

illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

De plastic soup – drijvend plastic in de oceanen – staat in de belangstelling. De Delftse student Boyan Slat haalde miljoenen op voor zijn Ocean Cleanup, en Daniël Poolen van de Plastic Soup Foundation reist langs verschillende plekken in de wereld om te kijken hoe groot het probleem is, en wat de oplossingen zijn. Hoe erg is het nu, vroeg de verslaggever, die hem voorafgaand aan zijn reis interviewde op Radio 1. „Nu wordt gezegd dat 15 tot 20 procent van de biomassa van de zee plastic is”, antwoordde Poolen. Dat leek lezeres Annemarie de Knecht-Van Eekelen uit Malden wel erg veel.

Waar is het op gebaseerd?

Poolen wijst op een discussie tussen plastic-soup-activisten Marcus Eriksen van organisatie 5 Gyres, Boyan Slat van The Ocean Cleanup en Nick Mallos van The Ocean Conservancy, te zien op YouTube. Mallos, criticus van Slat, doet een „back of the envelope calculation”, waarbij hij aanneemt dat zo’n 1 tot 3 procent van al het plastic dat wereldwijd wordt geproduceerd in de oceanen belandt. Dat zou betekenen, zegt hij, dat we „honderden miljoenen tonnen aan plastic” hebben dat ronddrijft, gezonken is, of is verdwenen in de voedselketen. We gaan zelfs toe naar een situatie van „één pond plastic voor twee pond vis.”

Dat dit 15 tot 20 procent van de totale biomassa in zee is, zou uit een nog niet gepubliceerde studie van Ocean Conservancy komen. De organisatie uit Washington kan nog niet op de uitspraak reageren totdat de studie is gepubliceerd.

En, klopt het?

Eerst: hoeveel plastic wordt nu in zee aangetroffen? In een recent onderzoek, gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift PNAS, werd veel minder plastic in de oceanen aangetroffen dan verwacht. De onderzoekers, die op verschillende punten in de wereldzeeën metingen naar kleine stukjes plastic deden, vonden juist ‘maar’ tussen de 10.000 en 40.000 ton. Vooral de hele kleine stukjes ontbraken in hun proefmonsters. Maar „de hoeveelheid plastic in de oceaan en de uiteindelijke bestemming daarvan zijn nog steeds onbekend”, schrijven ze. Want er belandt wel veel meer plastic in zee, weten ze. De heel kleine stukjes zinken wellicht, of eindigen in vis en plankton. Andere onderzoeken, die ook grote brokken plastic zoals boeien meetelden, kwamen op rond de 250.000 ton uit.

Hoeveel plastic belandt dan in zee? Hier wordt het giswerk met grote getallen. De studie in PNAS gaat uit van een zeer conservatieve schatting uit 1970. Niet 1 tot 3 procent, maar 0,1 procent van de totale plasticproductie eindigt in zee. De productie ligt nu – geschat – op ruim 265 miljoen ton per jaar. De totale hoeveelheid plastic in zee? Niemand die het precies weet, maar de onderzoekers houden het ergens op ‘een miljoen ton’. Nu is 0,1 procent erg laag. Poolen rekent voor dat als je sinds 1950 1 procent van de totale plasticproductie in de oceaan dumpt, je eerder op 77 miljoen ton uitkomt. Dat is veel, maar minder dan „honderden miljoenen” tonnen.

En dan de hoeveelheid biomassa in zee? Ook daar lopen de schattingen wijd uiteen. Eén recente aanwijzing komt uit Nature Communications, begin dit jaar. Onderzoekers maten met sonar de diepe zee, en zagen daar veel meer vis dan tot nu toe werd aangenomen. In de zeeën zwemt niet 1 of 2 miljard ton vis, schreven ze, maar mogelijk wel het tienvoudig. Eén van de onderzoekers zei in NRC Handelsblad: „Het kan 10 miljard ton zijn. Maar ook 8 of 15 miljard, of nog meer.” En dit gaat alleen nog maar over vis.

Kan de schatting ‘15 tot 20 procent van de biomassa is plastic’ kloppen? 15 procent van 10 miljard is 1,5 miljard ton. Plastic heeft een lange levensduur, dus groeit de voorraad in zee snel. Maar 1,5 miljard ton komt niet in de buurt van 77 miljoen ton.

Conclusie

De stelling ‘de hoeveelheid plastic is 15 tot 20 procent van de biomassa in zee’ lijkt, vooralsnog, een flinke overschatting. Maar feit is dat niemand weet hoeveel plastic of hoeveel biomassa er in zee is. De cijfers worden jaarlijks verdubbeld, vertienvoudigd of gehalveerd. We beschouwen de stelling dus nu nog als ongefundeerd.

    • Carola Houtekamer