Literatuurrecensent met grote liefde voor Hermans

Cees Koring

Zijn overstap ging als een klein schokgolfje door literair-journalistiek Amsterdam: eind 1971 liet de 27-jarige Ivan Sitniakowsky zijn bazen bij NRC Handelsblad weten dat hij de krant zou verlaten. Vertrekken was tot daaraan toe, maar zijn bestemming was onvoorstelbaar. Hij ging naar De Telegraaf, in die tijd met afstand het meest gehate medium onder de linkse intelligentsia. „Natuurlijk merkte ik dat,” herinnerde Sitniakowsky zich later. „Het blijft hinderlijk voor fascist te worden uitgemaakt.” De schrijver Louis Th. Lehmann gaf hem op een feestje van De Bezige Bij eens zomaar een vuistslag in zijn gezicht.

Ivan Wadiemovitch Sitniakowsky (geboren in Utrecht op 20 januari 1944) overleed op 24 juli aan een hartstilstand, terwijl hij een boek zat te lezen. Zijn functioneren werd al jaren belemmerd door de ziekte van Parkinson. Die was ook de formele (zij het niet de enige) reden van zijn vertrek bij De Telegraaf. In 2001 werd hij naar eigen zeggen „via de WAO gedumpt”. In volledige harmonie waren zijn dertig jaren als literaire gids voor wakker Nederland niet verlopen: hij moest er zich de ‘bevriende’ uitgeverij Elsevier van het lijf houden, zag om de haverklap de vorm van de boekenpagina veranderen. Die heette dan ineens ‘Lekker lezen’, schreef Sitniakowsky acht jaar geleden in een stuk over ‘Dertig jaar bij de krant van wakker Nederland’ voor De Parelduiker.

Aan zijn vertrek bij NRC Handelsblad waren turbulente jaren vooraf gegaan, waarin Sitniakowsky Jan Blokker was opgevolgd als filmredacteur van het Algemeen Handelsblad. Rond de fusie van die krant en de NRC vochten de redacteuren elkaar de tent uit. Soms letterlijk: Sitniakowsky moest eens worden ontzet nadat een collega hem in het trappenhuis had aangevallen. Later zou Rudy Kousbroek nog aandacht vragen voor de inbreng van Sitniakowsky bij de totstandkoming van het Cultureel Supplement.

Sitniakowsky schreef een indrukwekkend oeuvre aan recensies bijeen. In zijn eerste stuk voor De Telegraaf legde hij Jan Wolkers over de knie: „Werkkleding, het nieuwe boek van Jan Wolkers, is een slordige autobiografie in beelden en documenten, die het niet verdient een bestseller te worden zoals zijn laatste roman Turks Fruit.” Zijn grote literaire liefde was W.F. Hermans, over wie hij in 1999 het boekje Opdracht van W.F. Hermans maakte.

Na zijn vertrek bij De Telegraaf maakte hij de rubriek ‘Boeken die niets kosten’ voor het VPRO-programma De Avonden. Daarin kocht hij voor een hele of halve euro tweedehands wereldliteratuur, waar hij op de radio over vertelde.

    • Arjen Fortuin