Gekkenmat en fegatello

Natuurlijk waren er op de olympiade in Tromsø weer slachtoffers van de ‘zero tolerance’-regel die zegt dat iedereen die aan het begin van de ronde niet achter zijn bord zit, verloren heeft. Een klein meisje – ik weet niet van welk team – was twee minuten te laat en barstte in tranen uit toen ze hoorde dat ze voor niets was gekomen. Er zijn in het verleden veel schrijnende gevallen geweest. Iemand die ruim op tijd was, toen merkte dat zijn pen niet schreef en bij de tafel van de wedstrijdleiders een nieuwe pen ging lenen, en daarna een paar seconden te laat weer terug aan het bord was. Die kreeg ook een nul.

FIDE-president Iljoemzjinov heeft het vaak over het begin van de match tussen Karpov en Anand in Lausanne in 1998, toen hij op het podium een kwartier op Karpov moest wachten. Het was kennelijk een traumatische ervaring die gewroken moet worden. „We zullen discipline hebben’’, zei hij grimmig tijdens de olympiade.

Door die brute regel viel het lange tijd niet op dat de partijen van het vrouwenteam van Burundi wel erg vaak zonder spelen verloren waren gegaan. Na een tijdje werd het duidelijk dat ze uit Tromsø verdwenen waren. Er wordt niet gedacht aan een ontvoering, eerder aan een poging om ergens asiel aan te vragen.

Een andere vreemde gebeurtenis vond plaats in de match tussen de vrouwenteams van Zimbabwe en Togo: 1. e4 g5 2. d4 f6 3. Dh5, het gekkenmat. Doorgestoken kaart natuurlijk. De Nederlandse internetjournalist Lennart Ootes wees er op dat dit in Nederland bekend staat als het Madonna-gambiet. Twee Nederlanders speelden dit in het Open NK in Dieren in 1990. De witspeler scoorde door dit partijtje een meesternorm en de zwartspeler kon op tijd zijn voor een concert van Madonna. Ik verzwijg hun namen, omdat ze nette burgers zijn geworden.

De volgende partij hoort ook een beetje bij de curiosa van de olympiade. Terug naar de zeventiende eeuw. De ‘fegatello’, ofwel de gebakkenlever-aanval, werd gespeeld in Polerio - Domenico, Rome 1610, en zie je zelden tussen prominente grootmeesters.

Alexei Shirov (Letland) - Sarunas Sulskis (Litouwen), olympiade tweede ronde.

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Pf6 4. Pg5 d5 5. exd5 Pxd5 Zwart speelt met vuur. 6. Pxf7 De gebakken lever aanval. 6...Kxf7 7. Df3+ Ke6 8. Pc3 Pcb4

Zie diagram.

9. a3 Dat had Shirov geanalyseerd toen hij zeven of acht jaar oud was. Misschien is 9. 0-0 het beste. 9...Pxc2+ 10. Kd1 Pxa1 11. Pxd5 Kd6 Volgens de computers moet zwart hier 11...Dh4 doen, met onduidelijk spel. 12. d4 Le6 13. Te1 b5 Zwart hoopt op 14. La2 Dd7 met de dreiging 15...Lg4. Na meteen 13...Dd7 zou 14. De4 sterk zijn, want dan zou zwart na 14...Te8 mat gaan door 15. Dxe5+ Kc6 16. Pe7+. 14. Pb4 Een goede zet, maar nog sterker was 14. Txe5 bxc4 15. Pf4 en wit wint snel. 14...bxc4 15. Dc6+ Ke7 16. Lg5+ Kf7 17. Lxd8 Txd8 Wit heeft de dame gewonnen, maar het is nog niet afgelopen. Als zwart zijn paard kan redden en zijn stukken coördineren, zou hij zelfs beter staan. Maar zo ver komt het niet. 18. Dxc7+ Td7 19. Dxe5 Td6 20. d5 De spelers zullen het niet geweten hebben, maar tot hier volgden ze een correspondentiepartij uit 2003 waarin nu 20...Lg4+ 21. f3 Ld7 werd gespeeld. Ook toen won wit. 20...Ld7 21. Df4+ Kg8 22. Dxc4 a5 23. Pd3 a4 Een wanhopige poging om zijn paard in de hoek weer in het spel te brengen. 24. Pc5 h5 25. Pxd7 Txd7 26. d6+ Kh7 27. Te6 g6 28. Txg6 Zwart gaf op. Na 28...Kxg6 29. De6+ wint wit snel.