De nieuwe topman van noodlijdend Ballast Nedam hoeft zichzelf niet meer te bewijzen

Nederland, Katwijk, 15-08-2014. Portret, PortraitErik van der Noordaa, nieuwe CEO bouwbedrijf Ballast Nedam. Foto: Olivier Middendorp Foto Olivier Middendorp

Er zijn kleine gele briefjes geplakt op de zes grote foto’s van bouwwerken van bouwbedrijf Ballast Nedam. Die foto’s hangen aan de muren van de werkkamer van de nieuwe bestuursvoorzitter Erik van der Noordaa, in Nieuwegein. Met blauwe balpen is op elk briefje een korte beschrijving van het bouwwerk geschreven. De nieuwe topman, in juni begonnen, heeft de foto’s zelf uitgezocht, vertelt hij. Maar hij moet nog uit zijn hoofd leren wat er precies op te zien is. Vandaar de post-it’s.

Goede kans dat ze nog wel even blijven hangen. Want Van der Noordaa (53) heeft het druk. Ballast Nedam, de vierde bouwer van Nederland, verkeert in nood. Die nood is nog hoger dan Van der Noordaa dacht op het moment dat hij zijn contract tekende. Pas na zijn eerste werkdag, op 1 juni, bleek dat Ballast Nedam 87 miljoen euro verlies moet nemen op een groot project – de verbreding van de A15 en de vervanging van de Botlekbrug bij Rotterdam.

Zoveel geld kan het bedrijf eigenlijk helemaal niet missen. In februari wás er al een overlevingsplan nodig. Ballast Nedam leende 80 miljoen euro bij de banken, haalde 30 miljoen euro op door de uitgifte van nieuwe aandelen en zette bedrijfsonderdelen in de verkoop. Allemaal om aan geld te komen.

Het onvoorziene verlies had grote gevolgen: Ballast Nedam zat direct weer in de financiële problemen. Zó diep dat kredietverzekeraars, die garant staan voor het risico dat leveranciers van Ballast Nedam lopen, hun dekking hebben stopgezet. Een vergaande maatregel – het betekent dat zij geen vertrouwen meer in het bedrijf hebben. En een bijzonder slecht moment voor Ballast Nedam om weer met de banken te onderhandelen. Toch moest dat, om de afspraken uit februari te versoepelen.

De onderhandeling duurde weken – inclusief doorgehaalde nachten. Van der Noordaa kon direct aanschuiven. Er was “niet veel” onderhandelingsruimte, zegt hij. De banken waren “behoorlijk bepalend”. Eén dag voor de deadline kwamen ze eruit. Op een zondag. Het resultaat: Ballast Nedam hoeft een jaar lang geen leningen terug te betalen uit de opbrengst van de verkoop van bedrijfsonderdelen – tot een bedrag van maximaal 15 miljoen euro. Tegen welke voorwaarden, dat wil Van der Noordaa niet zeggen. Maar: “Het is duur geld.”

Waarom bent u gaan werken bij een bedrijf dat in zulke grote problemen zit?
“Omdat ik kan leveren wat Ballast Nedam nodig heeft. Ik ben voldoende techneut om te begrijpen wat er gebeurt, maar heb ook voldoende afstand om daar beslissingen over te kunnen nemen. Het is een prachtig bedrijf, dat het verdient om te blijven bestaan.”

Uw afbreukrisico is groot.
“Ik realiseer me dat, maar het gaat niet over mij.”

U bent gekomen als een soort weldoener?
“Het is natuurlijk ook een beetje een avontuur. Ik moet realistisch zijn. Het kan ook geen succes worden. Maar over míjn succes gaat het niet. Ik heb een hartstikke mooie carrière gehad. Ik hoef mijzelf niet te bewijzen. Dat punt heb ik wel gehad.
“Natuurlijk heb ik Ballast Nedam even gegoogled toen ik voor deze baan werd gevraagd. En ja, ik schrok me te pletter. Maar daarna ging ik verder kijken, en zag ik een bedrijf dat mooie, slimme dingen maakt. Ik houd van dingen maken. Bovendien kun je bij een bedrijf van deze omvang als bestuursvoorzitter nog een behoorlijke impact hebben bij veranderingen. Die moeten snel plaatsvinden, en ik houd van snelheid, van aanpakken.”

Was dat ook de opdracht die u kreeg toen u werd aangenomen: het bedrijf veranderen?
“Jazeker. En daarnaast meer een gezicht zijn van Ballast Nedam, zowel naar buiten als naar binnen. Ik hoor bij een nieuwe periode van het bedrijf. Het moet weer stabiel worden, en we moeten onze ambitie aanpassen. Minder focussen op omvang, meer op continuïteit en winstgevendheid. Ik wil rust brengen.”

Als er nu nóg iets misgaat, is het dan gebeurd met Ballast Nedam?
“Het wordt steeds ingewikkelder. Je kunt niet leven van bankleningen, aandelenuitgiftes en de verkoop van tafelzilver. Uiteindelijk moet de oplossing uit onze reguliere business komen. Dat is ook nodig om het vertrouwen te behouden.”

Is dat vertrouwen er dan überhaupt nog?
“We merken dat mensen zich zorgen maken. Sommige leveranciers ook – die vragen zich af of Ballast Nedam zijn rekeningen nog wel kan betalen. Dat is een logische reactie. Dus gaan we met ze in gesprek. Soms stap ik zelf in de auto om het aan ze uit te leggen. Dan vertel ik hoe we het gaan oplossen en dat ze nog best prima die honderd kruiwagens aan ons kunnen leveren. Het belangrijkste is dat we ons aan de betalingstermijnen houden. Dat is tot nu toe altijd gelukt.”

Wat is dan die oplossing? Ballast Nedam lijdt al drie jaar verlies.
“We worden selectiever. Onze ambities moeten beter aansluiten op wat we kunnen. Wij zijn niet meer zo groot als vroeger – zo is het. We moeten alleen projecten doen als we er de juiste mensen voor hebben. We hebben net een grote nieuwe opdracht binnengehaald: de uitbreiding van de A9. Dat is mooi. Maar dat betekent wel dat we een ander groot project, de aanleg van de sluis bij IJmuiden, níét gaan doen. Ik denk dat een jaar geleden iets anders besloten was.”

Uw voorganger, Theo Bruijninckx, riep “grote integrale complexe projecten” eerder dit jaar juist nog uit tot de nieuwe strategie.
“Ja. Dat heb ik veranderd. Groot en ingewikkeld lijkt wel leuk, maar zorgt ook voor veel risico’s. We hebben ook een onderstroom nodig van middelgrote opdrachten, van tussen de 50 en 100 miljoen euro. Dat zei ik ook tijdens mijn sollicitatiegesprek met de raad van commissarissen. Weten jullie het wel zeker – groot en complex? Volgens mij gaan jullie er kapot aan.”

Hoe reageerden de commissarissen daarop?
Van der Noordaa lacht. “Ze zeiden: ‘Het is goed dat u daar een visie op heeft’. Er heerste hier iets te veel opportunisme. Er is maar een beperkte groep mensen die dat soort ingewikkelde dingen kan. Te makkelijk werd gedacht: we doen dat project gewoon, we vinden wel een oplossing. Bouwers willen altijd gelijk gaan bouwen. Maar als je verkeerd start met projecten van deze omvang en je hebt niet alles op orde, dan krijg je het eigenlijk niet meer goed.”

Uw werknemers zijn techneuten. Die willen vast liever ingewikkelde dingen blijven maken.
“Ja. Maar winst verveelt ook nooit. Terwijl verlies lijden heel gauw vervelend wordt. Dat hebben ze ook gemerkt – er zijn veel mensen ontslagen.”

Van der Noordaa kreeg nog een opdracht mee bij zijn aanstelling: top en werkvloer dichter bij elkaar brengen. Verbinden. Er was behoefte, zegt hij, aan leiding en zichtbaarheid. Want de laatste jaren was er “wat minder aandacht voor de dagelijkse gang van zaken”. Dat kwam doordat zijn voorganger, Theo Bruijninckx, werd opgeslokt door “een aantal enorme monsters”. De slechte resultaten, maar ook de schikking die Ballast Nedam eind 2012 trof met justitie. Het bedrijf betaalde 17,5 miljoen euro wegens het betalen van smeergeld in Saoedi-Arabië en Suriname tussen 1996 en 2003 om opdrachten binnen te halen. Van der Noordaa: “Zo’n zaak vreet een bestuurder helemaal op.”

Hij was erbij toen justitie de kwestie onlangs evalueerde. Het was prettig, zegt hij, dat hij daardoor precies hoorde “hoe het allemaal zat”, en om “het gevoel te krijgen dat dit buitengewoon lastige dossier echt is afgerond”.

Hoe voorkomt u dat het nog eens gebeurt?
“Er is hier sinds vorig jaar een absoluut zero tolerance-beleid. Die inhaalslag was nodig, ja, mijn voorganger heeft dat enorm gepusht. Hij had daar na alle ellende alle reden toe. De regels zijn heel duidelijk en gedetailleerd. Het betalen van steekpenningen is verleden tijd. De marge is nul. Nul.”

Ook voor de lokale tussenpersonen met wie Ballast Nedam werkt?
“Die hebben we niet meer. Onze buitenlandse business is zo klein geworden. Onze appetite voor het buitenland is eventjes wat minder, nadat we daar met een paar grote projecten enorme financiële toestanden hebben gehad.”

Wat gaat u doen ná Ballast Nedam?
“Dan ga ik zeilen. Maar er moet eerst nog veel gebeuren. Hard werken. En de successen vieren. Dat we die A9 nu hebben binnengehaald, een project van 700 miljoen waar wij voor eenderde inzitten, dat vind ik wel een feestje waard, zeg. Onze mensen konden op verjaardagen alleen maar slechte verhalen vertellen: omkoping, ellende, corruptie. Nu kunnen ze zeggen: ‘Joh, weet je dat wij een mooie weg gaan maken?’ Dat is toch leuk om te vertellen?”

Krijgt u zelf geen lastige vragen op feestjes?
“Nee. Het grappige is dat het imago van Ballast Nedam misschien beschadigd is, maar de naam niet. Een beroerd imago kun je repareren, maar een naam, dat is emotie. Met de naam Ballast Nedam zit het goed. Dat is voor veel mensen nog altijd Hollands trots.”

    • Anne Dohmen & Teri van der Heijden