De achterkant van

Amazon houdt er een nietsontziend prijsbeleid op na. Ook bij de snel groeiende divisie: de verhuur van goedkope webdiensten.

foto’s Thinkstock / Beeldbewerking fotodienst nrc

Een anoniem kantoorgebouw aan 8th Avenue in Seattle. Aan de glazen pui hangt geen logo – zelfs geen naambordje – maar op de tiende verdieping zetelt het hoofdkantoor van een van de grootste internetbedrijven ter wereld. Dit is de uitvalsbasis van Amazon Web Services (AWS), het snel groeiende onderdeel van het Amerikaanse bedrijf dat de meeste mensen kennen van de webwinkel. Acht jaar geleden besloot Amazon zijn uitdijende infrastructuur van datacentra en webservers te gaan verhuren. Het is nu de grootste ‘publieke cloud’, waar tienduizenden bedrijven gebruik van maken. Daar merk je als consument niets van – tenzij het fout gaat: een storing bij AWS leidt onherroepelijk tot problemen bij een scala aan webdiensten, zoals miljoenen Netflix-abonnees in de kerstvakantie van 2012 ondervonden. Amazon bood zijn excuses aan omdat de populaire filmdienst op zwart ging.

Amazon, in 1994 opgericht door Jeff Bezos, overleefde de techbubbel in 2000 en is nu qua omzet ongeveer even groot als Microsoft. Begonnen als online boekenwinkel groeide Bezos’ bedrijf uit tot een machtige online distributeur, van elektronica tot huishoudelijke apparatuur en van e-boeken tot levensmiddelen. De uitvinder van de One Click koopknop zet leveranciers continu onder druk om zo goedkoop mogelijk te leveren en concurrenten af te troeven. Dat gaat niet zonder slag of stoot. Deze maand protesteerden 900 bekende auteurs tegen de manier waarop Amazon uitgeverij Hachette dwong om e-boeken voor een lagere prijs te verkopen. Amazon zette de boeken op een minder prominente plek waardoor de verkoop kelderde.

Zo’n incident is geen uitzondering; Amazon gebruikt zijn grote marktaandeel om betere voorwaarden af te dwingen. Het machtsmiddel is verwijdering uit het aanbod of verandering in de aanbevelingen van boeken – Amazon is een van de grondleggers van de technologie achter online aanbiedingen op maat.

Niet alleen uitgevers voelen de druk; ook Wüsthof, de Duitse leverancier van chique keukenmessen, raakte in een conflict verzeild omdat Amazon de messen onder de adviesprijs verkocht – tegen de afspraak in. De affaire staat beschreven in het boek The Everything Store van Brad Stone, dat overigens met 4,5 van de 5 sterren in de Amazon-winkel staat.

Vicieuze cirkel

Amazon is een retailer: alles staat in het teken van prijzen drukken en hogere omzetvolumes halen. Dat geldt ook voor de webdiensten. „We hebben de afgelopen acht jaar 43 keer onze prijzen verlaagd”, zegt Matt Wood, niet zonder trots. Wood is verantwoordelijk voor de technologie en dataonderzoek bij AWS en brengt als een echte tech-evangelist de blijde boodschap van de cloud. „Ons prijsbeleid is een vicieuze cirkel: hoe meer klanten we bedienen, des te meer infrastructuur er nodig is. Wij profiteren van het bijkomende schaalvoordeel in onderhoud en inkoop. We laten bijvoorbeeld onze eigen hardware bouwen: computers zonder geluidskaart of usb-poort – alle kleine beetjes helpen. We spelen het prijsvoordeel door en dat trekt weer nieuwe klanten.”

De online winkel profiteert van de groei van AWS. „De store draait op hetzelfde systeem”, zegt Wood. Om een voorstelling te krijgen van het uitdijende Amazon-universum zonder te goochelen met terabytes en petaflops: de capaciteit van de datacentra groeit nu dagelijks met de totale omvang die het bedrijf in 2004 had. Volgens onderzoeksbureau Gartner was AWS in 2013 vijf keer zo groot als alle andere cloudproviders bij elkaar.

Amazon Web Services wordt gebruikt door jonge bedrijven die geen geld hebben voor een eigen infrastructuur van servers. „Het werkt als elektriciteit”, zegt Matt Wood. „Geen kosten vooraf, je betaalt pas als je de eerste kilobyte verstuurt.” Internetbedrijven als Airbnb, Dropbox, Insta-gram en Netflix zijn gebouwd op AWS, dat zich afficheert als de meest betaalbare brandstof van de techsector.

IaaS (infrastructure as a service, zoals de vakterm luidt) dringt ook door tot multinationals als Unilever, Siemens of het farmaceutische bedrijf Bristol-Myers Squibb. Zij gebruiken online diensten om medische data te analyseren of creëren voor hun onderzoeksafdeling een tijdelijke ‘supercomputer in de cloud’.

Dat zijn de grote bedrijfsnamen waar Amazon graag mee strooit; Werner Vogels, de Nederlandse technologiebaas van Amazon, stond onlangs nog met iemand van Philips op het podium. Volgens Vogels nemen cloudproviders het „saaie werk uit handen van bedrijven die zich willen concentreren op innovatie”.

Maar niet alle bedrijven staan te popelen om gevoelige data op Amerikaanse servers op te slaan, zeker na de afluisterschandalen rondom de opsporingsdienst NSA. Volgens Matt Wood hebben de documenten die Edward Snowden liet uitlekken echter geen effect gehad op de groei van Amazons cloud. „Cloud is ook een wat wazige, onduidelijke term, daar houden we niet zo van. Onze klanten moeten kiezen in welk van de tien regio’s ze hun data opslaan. We kunnen gegevens wel voor de veiligheid kopiëren, maar daarbij wijken we nooit van die fysieke plek af.”

Data die in Europa bewaard wordt, blijft dus in Europa, aldus Wood. Maar in tegenstelling tot andere techbedrijven heeft Amazon nog geen transparantierapport gepubliceerd, met daarin bijvoorbeeld het aantal malen dat een veiligheidsdienst om informatie van een klant vraagt. Amazon waarschuwt klanten wel van tevoren „als er een rechtsgeldig verzoek komt van een erkende overheidsinstantie” en adviseert alle gegevens op AWS te versleutelen, liefst met eigen encryptiesleutels.

Europese klanten maken gebruik van de datacentra in het Ierse Dublin. Maar het bedrijf zoekt naar uitbreidingsmogelijkheden. Ook in Nederland, beaamt Wood. De AMS-IX in Amsterdam is het grootste internetknooppunt ter wereld. Nu concurrent Microsoft heeft aangekondigd een datacentrum te gaan bouwen in Noord-Holland, lijkt Amazon niet achter te kunnen blijven. Amazons online winkel is nog niet in Nederland actief. Wel in Groot-Brittannië, Spanje, Italië en Duitsland, waar personeel al protesteerde tegen de beroerde werkomstandigheden in de grote distributiecentra.

Geen gratis lunch

Amazon-medewerkers op het AWS-hoofdkantoor zeggen trots dat ze elke cent twee keer omdraaien. Alle besparingen komen ten goede van De Consument, conform de voorschriften van oprichter Jeff Bezos. Een typisch voorbeeld is dat Amazon het eigen personeel weinig ‘perks’ (voordeeltjes) geeft, zoals bij techbedrijven in het zuidelijk gelegen Silicon Valley gebruikelijk is. Bij Google en Facebook lijken de kantines de vleespotten van Egypte – maar dan gratis – en kunnen medewerkers zich onder werktijd laten masseren.

Amazon-personeel moet zelf de lunch en parkeergeld betalen en de frisdrankautomaat aan 8th Avenue vraagt om echte dollars. Dat geldt trouwens ook voor dat andere techbedrijf uit de buurt van Seattle: Microsoft. Misschien komt het omdat er minder mogelijkheden zijn om van werkgever te veranderen in Washington State dan in Silicon Valley, waar techbedrijven op een kluitje zitten en elkaars talenten proberen te lokken met extraatjes.

Amazon groeit als kool (132.000 medewerkers, 37 procent meer dan een jaar geleden) en maakt nauwelijks winst. Beleggers slikken dat: ondanks de vele verliesgevende kwartalen is de koers sinds 2004 vertienvoudigd.

Dat is een compliment voor Jeff Bezos, die qua charisma en status wijlen Steve Jobs van Apple naar de kroon steekt. De expansiedrift van de vijftigjarige multimiljardair kent geen aardse grenzen. Bezos is de belangrijkste investeerder in Blue Origin, een bedrijf dat goedkope ruimtereizen mogelijk moet maken – een prijzige hobby die hij deelt met Elon Musk van Tesla en Virgin-baas Richard Branson.

Bezos kondigde dit jaar aan dat Amazon pakketjes wil laten bezorgen door drones. Daarnaast bouwt het bedrijf een nieuwe campus in hartje Seattle, in de vorm van een gigantische glazen bol – een futuristische biodome lijkt het. Zulke plannen spreken tot de verbeelding, maar zetten de magere marges wel verder onder druk. Zodra je daarnaar vraagt hoor je steevast een Bezos-citaat als: „We bouwen een bedrijf voor de komende honderd jaar en zitten nu maar op dag één.” Met andere woorden: niet zeuren, Amazon gaat voor de wereldmacht en de rest is klein bier.

    • Marc Hijink