Vrede is niet langer goedkoop

Foto Reuters

Het Westen geeft na de Val van de Muur relatief steeds minder uit aan soldaten, tanks en straaljagers. Daar lijkt nu een einde aan te komen, vooral door de vele brandhaarden in de wereld. Uitgaven aan Defensie in Europa worden niet langer gekort, en kunnen misschien zelfs weer gaan oplopen. Vier vragen.

1. Hoeveel geeft Europa nu uit aan defensie?

Het kabinet-Rutte vergadert dezer dagen met de drie gedoogpartijen, waarvan met name de ChristenUnie én de SGP de wens koesteren de Nederlandse defensie niet verder te verzwakken en als het kan juist wat aan te sterken.

Die roep om versterking hing na de recente spanningen rond Rusland in de lucht. De Britse premier Cameron riep zijn Europese bondgenoten begin deze maand al op om de militaire uitgaven op te schroeven. Zijn land spendeerde vorig jaar 2,3 procent van het bruto binnenlands product aan militaire uitgaven. Dat is boven de norm van minimaal 2 procent die de NAVO van haar lidstaten vraagt.

Het overgrote deel van de andere Europese NAVO-leden komt daar niet bij in de buurt. Behalve Frankrijk en Portugal (2,2 procent) en Griekenland (2,4 procent) is er geen West-Europees NAVO-lid dat in 2013 de 2 procent haalde.

Nederland gaf volgens cijfers van het gezaghebbende Zweedse SIPRI-instituut, dat de wereldwijde militaire bestedingen bijhoudt, vorig jaar 1,4 procent van het bbp uit aan defensie. Dat is proportioneel evenveel als Duitsland. België zit nog maar op 1 procent en Spanje op 0,9 procent.

2. En de rest van de wereld?

De cijfers onderstrepen de trend van de afgelopen kwart eeuw, sinds de Koude Oorlog na 1989 ten einde kwam: militaire uitgaven daalden wereldwijd aanvankelijk sterk, maar bereikten in de afgelopen tien jaar weer het niveau van voorheen.

Maar daaronder vond een grote verschuiving plaats: bezuinigingen in een groot deel van het Westen, zeker sinds de financiële crisis van 2008, terwijl de uitgaven in met name Azië juist stegen.

3. Hoeveel moet erbij?

Om de budgetten weer op het niveau van het laatste Koude-Oorlogsjaar te krijgen, zouden alle NAVO-landen bij elkaar 386 miljard euro extra moeten uitgeven. Uitgezonderd de Verenigde Staten, die verreweg de grootste defensiebegroting van het Westen hebben, gaat het voor de merendeels Europese rest nog steeds om een gezamenlijke rekening van 165 miljard euro.

Dat zou een stijging van alle militaire uitgaven betekenen met meer dan de helft ten opzichte van nu, en een inspanning die neerkomt op 0,9 procent van het bbp. Want defensie is duur:

4. Is dat haalbaar?

Macro-economisch staan defensiebestedingen te boek als inefficiënt: hoewel er militaire goederen moeten worden geproduceerd en er extra werkgelegenheid van komt, wegen de uitgaven zwaarder dan de baten. Elke dollar of euro levert slechts tussen 0,4 en 0,7 dollar of euro aan economische activiteit op, berekende de Amerikaanse econoom Robert Barro. Andere overheidsbestedingen zijn vaak veel effectiever om de groei aan te jagen.

Aan de andere kant: het handhaven van vrede en veiligheid staat voor economen te boek als een ‘publiek goed’ – vergelijkbaar met het milieu of de waterhuishouding. De werkelijke waarde van een publiek goed als vrede en veiligheid is daarbuiten uiterst lastig uit te drukken in cijfers. Maar dat het vrijwel gratis leek, was misschien ook wel te mooi om waar te zijn.

    • Maarten Schinkel