Toen ik alle symptomen had, dacht ik alleen nog: ik ga dood

Het ebolavirus doodt soms tot wel 90 procent van de mensen die het krijgen. Gloria Tumwijuke overleefde het. Ze verpleegde een vrouw bij wie het bloed uit ogen, neus en oren kwam en werd vervolgens zelf ziek.

Verpleger met desinfecterende spuit bij het Kenema Government Hospital in Kenema, Sierra Leone.Foto AP

Gloria Tumwijuke kan de patiënt van wie ze ebola kreeg niet vergeten: het was een jonge moeder, en ze was vijf maanden zwanger van een ander kind. Ze werd naar het ziekenhuis gebracht op een met bloed doordrenkte matras. Bloed kwam uit haar ogen, neus en oren.

Gloria, een verloskundige, dacht niet aan ebola. Ze probeerde haar patiënt te redden. En daarbij werd ze besmet met een van ’s werelds dodelijkste virussen.

Gloria behoort tot een kleine groep overlevenden van de ebola-uitbraak in 2012 in het district Kibaale, in het westen van Oeganda. Ze vertelt wat ebola met haar lichaam deed, hoe ze ervan genas, en hoe het was om terug te keren in een gemeenschap waar iedereen toen bang van haar was.

Haar patiënt, de zwangere vrouw, kon niet praten, zegt ze. „Ik zocht uit wat haar ziektegeschiedenis was en kwam erachter dat al haar familieleden waren gestorven. Haar man was overleden. Al haar kinderen waren overleden. Ik begon haar schoon te maken, gaf haar vocht en antibiotica. Ook nadat de foetus was verwijderd, bleef ze ernstig bloeden. De baby was al dood. Zes uur zorgde ik voor haar maar uiteindelijk overleed zij ook. Ze had ebola. En uiteindelijk kreeg ik ook ebola.”

Gebruikte je speciale middelen om jezelf te beschermen: handschoenen, een schort, een masker?

„Toen ze binnenkwam, deed ik handschoenen aan. Ik deed geen laarzen aan. Ik had geen schort. Ik probeerde haar placenta te verwijderen. En het bloed gutste over me heen, over mijn armen, over mijn lichaam. Ik maakte mezelf snel schoon omdat ik ongerust was. En vervolgens was ik weer druk bezig om haar te helpen. Ik was me ervan bewust dat ik mezelf niet goed beschermd had. Maar de moeder kwam snel het ziekenhuis binnen, en ik moest me haasten om haar te helpen. Ze dreigde van het bed te vallen, en ik probeerde haar te ondersteunen. Ik had geen tijd om een schort aan te trekken. Ik heb ervan geleerd dat ik mezelf moet beschermen voordat ik iets anders doe.”

Had je op dat moment het vermoeden dat de vrouw ebola had?

„Ik wist niet eens dat er ebola in Oeganda was. In die tijd was ebola nog niet bekend in mijn omgeving.”

Wanneer realiseerde je je dat je het virus had?

„Een week na de dood van mijn patiënt begon ik over te geven. Ik kreeg diarree en begon te zweten. In het ziekenhuis waar ik werkte begonnen mensen te praten over het virus. Ik las in de kranten dat er vermoedens waren dat het virus hier was. Toen ik zag dat ik alle symptomen van ebola had, moest ik denken aan die zwangere vrouw en dat zij ook alle symptomen had. Op dat moment begon ik te vermoeden dat ik het virus had.”

Wat gebeurde er toen?

„Ik werd met een ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Ze namen een monster van mijn bloed en vertelden me dat ik ebola had. Ze brachten me over naar een geïsoleerde ruimte en begonnen voor me te zorgen. Met een infuus gaven ze me vocht en antibiotica. Ze hielden me continu in de gaten. Ik kon niet uit bed. Ik kon niet praten. Ik kon helemaal niets. Een maand lang was ik in het ziekenhuis, voordat ik werd ontslagen.”

Wat dacht je toen je de diagnose ebola kreeg?

„Ik dacht alleen maar dat ik dood zou gaan. Maar mij zus zei: ‘je gaat niet dood.’ Ik maakte me zorgen over de mensen die me hadden aangeraakt voordat ze wisten dat ik het virus had. Toen ze tegen me zeiden dat ze me zouden blijven behandelen, maakte ik me zorgen dat mijn vrienden dood zouden gaan. Ik kan het niet geloven dat ik nog leef.”

Heb je iemand besmet met het virus?

„Nee, niemand die ik ken heeft het gekregen. Iedereen die zorgde voor de zwangere vrouw is wel overleden.”

Wanneer begon je je beter te voelen?

„Na een maand werd ik dus ontslagen uit het ziekenhuis. Na twee maanden ging het beter met me. Maar ik had nog steeds problemen. Ik vergat heel veel. Ik verloor haar – overal zaten haren. Mijn huid liet los. Ik woog 12 à 13 kilo minder. Ik had hartkloppingen. Het duurde maanden voordat m’n haar terugkwam. Mijn geheugen was een jaar lang beroerd.”

Hoe werd je ontvangen in je gemeenschap toen je terugkwam?

„Ze negeerden me, ze dachten dat ik nog steeds ziek was omdat ze ervan uitgingen dat je niet kunt genezen van ebola. Mensen renden weg. Ze wilden niet bij me in de buurt komen. Maar het ziekenhuis liet me gaan omdat ze er zeker van waren dat ik geen ebola meer had. Ik liet mensen een verklaring van het ziekenhuis zien. Toen ze dat zagen, begonnen ze me te verwelkomen.”

Wat dacht je, toen je vrienden je ontweken?

„Ik nam het hen niet kwalijk: ebola verspreidt zich als je in contact komt met andere mensen die het virus hebben.”

Dit virus kan tot negentig procent van de mensen die het krijgen doden. Waarom, denk je, heb jij het overleefd?

„Ik had mijn zus, die een medische achtergrond heeft. Ze kon alle medicijnen, vloeistoffen en antibiotica voor me kopen. Ze week niet van mijn zijde. Ze verschoonde m’n vuile lakens. En ze wist hoe ze zichzelf moest beschermen tegen ebola. Mijn man is ook verpleegkundige. Hij hielp mijn zus me te behandelen. Hij kon voor me bidden. Toen ik bleek te genezen, was ik zó blij.”

Had je last van schuldgevoel omdat je overleefde terwijl zo veel anderen dat niet doen?

„Als ik hoor dat andere mensen sterven dan voel ik me ongelukkig. En ik heb het gevoel dat ik het heb overleefd omdat ik veel hulp kreeg. Ik kreeg vocht voor mijn infuus. Mijn hart zegt: als die mensen verpleegkundigen hadden die goed voor hen zorgden dan zouden die mensen misschien óók kunnen overleven.”

Heb je op de lange termijn nog last van bijwerkingen van het virus?

„Ik heb geen problemen. Na vier maanden voelde ik me weer normaal. Waar ik alleen een jaar lang last van had, dat was dat vergeten. Mijn geheugen was slecht. En het duurde vijf maanden voordat ik weer ongesteld werd.”

Er is nu veel medisch personeel dat sterft door ebola, en de angst bestaat dat die zullen stoppen met werken. Welk advies zou je geven aan verplegers die met een uitbraak te maken krijgen?

„Als je beschermende kleding gebruikt en je komt niet in aanraking met de lichaamsvloeistoffen van patiënten, dan kun je hen behandelen en dan kunnen ze genezen. Mensen moeten dat begrijpen. Want als we geen medisch personeel zouden hebben om ons te helpen, wat zouden we dan doen?”

Wat denk je als je het nieuws ziet over de recente uitbraak van ebola in West-Afrika?

„Ik bid voor de mensen die heel ziek zijn. Ik bid ook voor het medisch personeel. Ik zou willen dat ze genoeg zorg krijgen, de zorg die ik nodig had. Zodat ze het kunnen overleven, zoals ik.”

    • Julia Belluz