Roep om harder ingrijpen tegen IS. Gaat Obama ook in Syrië bombarderen?

Obama afgelopen maandag in het Witte Huis tijdens een verklaring over de situatie in Irak. Foto AP / Charles Dharapak

De onthoofdingsvideo van de Amerikaanse journalist James Foley, gemaakt door strijders van de Islamitische Staat (IS), schokte deze week de wereld. De discussie over de militaire aanpak van de jihadisten in Irak en Syrië is opgelaaid. Doen Amerika en haar bondgenoten genoeg? En wat hebben de Amerikaanse luchtaanvallen tot nu toe opgeleverd? Vier vragen en antwoorden.

1. Wat weten we over de Amerikaanse aanvallen op IS tot nu toe?
Niet erg veel. Het is inmiddels ruim twee weken geleden dat Obama op 8 augustus het Amerikaanse leger toestemming gaf om doelen van de Islamitische Staat in het noorden van Irak aan te vallen. Directe aanleiding was de dreigende massamoord op yezidi’s, een religieuze minderheid in Noord-Irak. Ook zouden Amerikanen die in Irak werken gevaar lopen. Nog diezelfde dag begonnen de door Obama aangekondigde luchtaanvallen.

De afgelopen weken kwamen er regelmatig berichten over Amerikaanse luchtaanvallen in Irak, maar heel veel details over de effecten en gevolgen zijn niet bekend. Het Pentagon liet op ongeveer dagelijkse basis weten hoeveel aanvallen de VS op IS hadden uitgevoerd en waar die hadden plaatsgevonden. Volgens The New York Times voerde de Amerikaanse luchtmacht tot gisteravond negentig luchtaanvallen uit. Soms werd ook bekendgemaakt welke doelen van IS werden getroffen. Meestal ging het om voertuigen en ander mateerieel van de jihadisten, zoals wapens en raketinstallaties.

Een tweet van het Pentagon met info over de luchtaanvallen:

Twitter avatar PentagonPresSec Rear Adm. John Kirby US military conducted 35 strikes near Mosul Dam, destroying 90+ ISIL targets. #Secdef proud of pilots, crews & troops conducting mission.

Hoewel we weinig details kennen over de luchtaanvallen, is over de effecten in algemene zin wel iets te zeggen. Het is dankzij de Amerikaanse luchtsteun dat het Iraakse leger en Koerdische strijders afgelopen zondag de Mosuldam konden heroveren op IS, een strategisch belangrijke stuwdam die bijna twee miljoen Irakezen van water en elektriciteit voorziet. Cijfers van AP over de luchtaanvallen lijken te bevestigen dat de Amerikaanse steun een cruciale rol speelde bij de herovering van de Mosuldam: van de negentig aanvallen vonden er 51 plaats in het gebied rond de dam. Ook is het dankzij het Amerikaanse ingrijpen dat duizenden yezidi’s konden vluchten van de Sinjarberg waar zij door IS-strijders waren omsingeld.

De luchtaanvallen hebben tot nu toe dus resultaat gehad, maar het is zeker niet zo dat de Islamitische Staat de strijd om Irak al heeft verloren. Begin deze week kwam het bericht dat het Irakese leger een aanval op Tikrit had moeten opschorten omdat de jihadisten van IS hevig verzet boden. Om IS op de knieën te krijgen lijkt veel meer nodig dan wat Amerika tot nu toe doet.

2. Wat is de opstelling van de regering-Obama?
Toen Obama de luchtaanvallen twee weken geleden aankondigde, verdedigde hij de acties om twee redenen: de dreigende genocide op de yezidi’s verplichtte de VS in te grijpen, net als het gevaar dat Amerikaanse burgers en diplomaten in Irak zouden lopen. Obama benadrukte dat het verslaan de Islamitische Staat niet het doel van de Amerikaanse operatie was en beloofde de Amerikaanse bevolking dat de VS niet opnieuw in een oorlog in Irak verzeild zullen raken:

“Ik ben verkozen omdat ik beloofde onze troepen weer thuis te krijgen en dat hebben we ook gedaan. Als opperbevelhebber sta ik niet toe dat we weer in een oorlog in Irak terechtkomen.”

Deze week, toen Obama reageerde op de onthoofding van de Amerikaanse journalist Foley, klonk de president feller dan twee weken terug. Hij noemde IS “een kanker” dat door de internationale gemeenschap in gezamenlijkheid moet worden bestreden. Hij zei dat de VS “meedogenloos” zullen zijn in hun verdere acties tegen de Islamitische Staat, hoewel hij niets losliet over een mogelijke uitbreiding van de Amerikaanse militaire operatie in Irak.

Toch lijken uitspraken van sommige leden van de regering-Obama erop te wijzen dat Amerika grotere militaire inmenging overweegt. Minister van Buitenlandse Zaken Kerry zei woensdag dat “IS en de slechtheid die het representeert moeten worden vernietigd en degenen die verantwoordelijk zijn voor deze laffe, gruwelijke wandaden zullen tot de orde worden geroepen”. Minister van Defensie Chuck Hagel noemde IS gisteravond een grotere bedreiging voor Amerika dan Al-Qaeda is geweest.

3. Hoe wordt er in Amerika over uitbreiding van de operatie gedacht?
De hoogste man van het Amerikaanse leger, generaal en stafchef Martin Dempsey, deed gisteravond interessante uitspraken toen hem op een persconferentie in het Pentagon werd gevraagd of Amerika zijn operatie tegen IS moet uitbreiden naar Syrië, waarvan de jihadisten ook delen in handen hebben. Dempsey antwoordde dat om IS volledig te verslaan, ook een harde aanpak van de strijders in Syrië nodig is:

“Kunnen ze verslagen worden zonder dat het deel van hun organisatie dat in Syrië zit aan te pakken? Het antwoord is nee. Ze zullen dan moeten worden aangepakt aan beide kanten van de grens (tussen Irak en Syrië - red.) die er op dit moment in feite niet bestaat.”

Dempsey benadrukte dat zijn uitspraken niet gezien moeten worden als een voorspelling dat Amerika ook in Syrië gaat aanvallen. Wel zei de generaal dat IS een organisatie is “met een apocalyptische einde-der-tijdenstrategie die uiteindelijk zal moeten worden verslagen”. Defensieminister Hagel voegde daaraan toe dat wat hem betreft alle opties op tafel liggen.

Een Amerikaans gevechtsvliegtuig landt op het vliegdekschip George H. W. Bush na het uitvoeren van bombardementen in Irak.

Een Amerikaans gevechtsvliegtuig landt op het vliegdekschip George H. W. Bush na het uitvoeren van bombardementen in Irak. Foto AP / Hasan Jamali

Conservatieven pleiten voor aanvallen in Syrië

De invloedrijke Republikeinse senator John McCain, in 2008 de tegenstander van Obama bij de presidentsverkiezingen, herhaalde na de onthoofding van Foley zijn eerdere pleidooi voor Amerikaanse luchtaanvallen op Syrië. Volgens McCain verplaatsen de strijders van IS veel van hun materieel naar Syrië omdat Amerika daar geen aanvallen uitvoert. Opiniemakers uit neoconservatieve hoek pleiten ook voor meer militaire actie in Irak en Syrië. Bill Kristol, hoofdredacteur van het conservatieve tijdschrift The Weekly Standard, schreef deze week dat “geen wijziging in beleid een overwinning voor het barbarisme is”.

Andere opiniemakers zijn minder overtuigd van de noodzaak de Amerikaanse operatie tegen IS uit te breiden. Columnist David Ignatius schrijft in The Washington Post dat “het stoppen van dit kwaad een moeilijke taak is”:

For months, Obama has been struggling with how to get it right this time — how to contain and eradicate the Islamic State without making the United States the Muslim world’s enemy. Obama’s voice could have been clearer and more emphatic, early on, but I think the basic course of his policy has been correct. He has moved strategically, step by step, gathering the tools that will be needed to confront this malignancy.

4. Wat zijn de opties voor de regering-Obama?

Mocht Obama toch willen besluiten om de militaire operatie tegen IS uit te breiden, wat zijn dan zijn opties? Persbureau AP zette een aantal van de belangrijkste opties op een rij:

  • Het opvoeren van het aantal luchtaanvallen op doelen van IS in het noorden van Irak en de luchtcampagne eventueel uitbreiden naar Syrië.
  • Het sturen van grondtroepen naar Irak, iets wat Obama tot nu toe steeds heeft uitgesloten.
  • Het opvoeren van het tempo waarin het Iraakse leger en de Koerden worden bewapend. Critici stellen dat de regering-Obama hiermee te traag is geweest. Obama zou ook meer militaire adviseurs kunnen sturen voor het trainen en ondersteunen van het Iraakse leger en de Koerden.
  • Het sturen van meer Amerikaanse militairen naar Bagdad voor het beschermen van de Amerikaanse ambassade en andere faciliteiten.

De tweede optie, het sturen van grondtroepen, lijkt door de eerdere uitspraken van Obama hierover zeer onwaarschijnlijk. Het uitbreiden van de luchtaanvallen naar Syrië ligt ook niet direct voor de hand. Obama is tot nu toe zeer huiverig geweest om zich militair te mengen in de burgeroorlog daar. Vorig jaar dreigde hij na de gifgasaanval in Damascus met aanvallen op doelen van het regime-Assad, maar zag daar uiteindelijk toch vanaf toen hij weinig steun kreeg in het Congres en van de bevolking.

De kans dat Obama de huidige Amerikaanse campagne aanzienlijk uitbreidt is volgens Amerikaanse functionarissen die Reuters sprak klein. “Vanuit een militair perspectief gaat dit niets veranderen”, zei een functionaris over het onthoofdingsfilmpje van James Foley. “Het militaire doel was nooit om IS te verslaan.”