Doorgaan én stoppen met goedkoop geld

Centrale bankiers van over de hele wereld vergaderen in Jackson Hole over maatregelen om economisch herstel te bevorderen.

Groei Verenigde Staten en eurozone loopt verder uiteen

De jaarlijkse conferentie voor centrale bankiers in het Amerikaanse bergstadje Jackson Hole is uitgegroeid tot zo’n grote gebeurtenis dat er dit jaar ook demonstranten op afkwamen. „Welk herstel?”, was de leus waarmee zij gisteren centrale bankiers van over de hele wereld confronteerden toen zij aankwamen in het conferentieoord. Het ging er vreedzaam aan toe.

Hun boodschap was in de eerste plaatst bedoeld voor Janet Yellen, voorzitter van het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de Federal Reserve. De financiële markten spellen vandaag haar toespraak, op verdere signalen over het mogelijke tijdstip voor een eerste renteverhoging na zes jaar crisis. Het thema van de conferentie is de arbeidsmarkt en daarmee gaat het in de Verenigde Staten betrekkelijk goed. Zou het economisch herstel sterk genoeg zijn om de ultralage rente wat te verhogen?

De markten zoeken in de toespraak van Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank, naar tegenovergestelde signalen. Zeker door de slechte cijfers van vorige week – nul procent groei in de eurozone in het tweede kwartaal – neemt de druk op hem toe om naar dezelfde noodmaatregel te grijpen als de Fed jaren geleden al deed: grote hoeveelheden geld in de economie pompen door obligaties op te kopen.

Kwantitatieve verruiming

Deze kwantitatieve verruiming (quantitative easing, QE) kan de inflatie helpen, die nu met 0,4 procent nog minder dan een kwart bedraagt van de doelstelling van de ECB.

In de VS loopt het programma van de Fed, die op het hoogtepunt elke maand voor 85 miljard dollar aan obligaties opkocht, juist op zijn einde. Daar zullen in oktober de maandelijkse aankopen zijn teruggebracht tot nul en wordt nu dus nagedacht over de eerste renteverhoging. De meeste analisten denken dat die halverwege volgend jaar zal plaatsvinden.

Terwijl Amerika het ruime beleid loslaat, en de eurozone nu juist overweegt het in te voeren, is er binnen de bank of England discussie ontstaan of zij ook de rente niet moet verhogen, en twijfelt de vierde grote centrale bank, die van Japan, of ze haar QE-programma moet uitbreiden. Ook China overweegt een ruimer beleid, omdat daar de groei tegenvalt.

De koers van de centrale banken loopt zo ver uiteen omdat het herstel van de wereldeconomie ongelijkmatig verloopt. De VS en het VK groeien weer, maar de eurozone stagneert en het effect van de hervormingen in Japan is nog niet erg duidelijk.

De verschillen in koers kunnen leiden tot grotere verschuivingen in geldstromen. Denk aan de uitstroom van kapitaal uit de opkomende markten toen Yellens voorganger Ben Bernanke vorig jaar voor het eerst hintte op het einde van QE in Amerika. Massaal trokken beleggers hun geld toen terug uit landen als India en Indonesië, op zoek naar nieuw rendement in de VS.

Nieuwe zeepbellen

Aan Yellen de taak om de verwachtingen over de renteverhoging zorgvuldig te managen. Sommige Fed-bestuurders vinden het de tijd voor een verhoging, omdat er door al dat goedkope geld zeepbellen op de aandelen- en huizenmarkten ontstaan.

Uit de woensdag vrijgegeven notulen van de Fed-vergadering eind juli blijkt dat de bestuurders het er „algemeen over eens” zijn dat de arbeidsmarkt sneller dan verwacht herstelt.

Maar achter het werkloosheidscijfer van 6,2 procent zitten minder gunstige statistieken: veel Amerikanen werken parttime terwijl ze een volledige baan nodig hebben, een grote groep is langdurig werkloos of geeft het zoeken naar werk op, en de salarissen stijgen nauwelijks. Dat zijn de zorgen van de demonstranten in Jackson Hole.

De afwegingen van Draghi zijn minstens zo complex als die van Yellen. Draghi krijgt de afgelopen dagen veelvuldig het verwijt dat de ECB haar kans heeft gemist, wat QE betreft. Een van de effecten van zo’n programma, een lagere effectieve rente op staatsobligaties, is niet meer nodig omdat die al op recordlaagtes staat.

Draghi wil, voordat er een besluit komt over QE, eerst het effect afwachten van de goedkope leningen aan banken die de ECB in juni aankondigde. Deze TLTRO’s worden pas vanaf oktober uitgezet en zijn bedoeld om de kredietverlening aan bedrijven op gang te helpen. Ook komt in oktober de uitslag van het grote boekenonderzoek, dat de ECB momenteel uitvoert bij de 128 belangrijkste banken van de eurozone, een exercitie die bedoeld is om het vertrouwen van beleggers in de banken te herstellen.

Ondertussen wordt het voor Draghi steeds moeilijker om vergelijkingen met Japan, waar de economie bijna twee decennia nauwelijks gegroeid is, af te houden. Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz zei het deze week ronduit: „Gaat Europa dezelfde kant op als Japan? Ja. Het enige woord om te beschrijven wat er gaande is in sommige Europese landen is depressie.”

In één opzicht kan het verschil in beleid met de Fed gunstig uitpakken voor de ECB: als de rente in Amerika omhoog gaat, versterkt dat de koers van de dollar ten opzichte van de euro. En een zwakkere euro is goed voor de export uit de eurozone. Maar als die renteverhoging inderdaad pas halverwege volgend jaar komt, is dat waarschijnlijk te ver weg om af te wachten.

    • Hanneke Chin-A-Fo