Aan Erdogan loyale ideoloog wordt nu de Turkse premier

Nieuwe Turkse premier

Met een vertrouweling als premier wil president Erdogan zijn macht verstevigen.

Door de loyale professor Ahmet Davutoglu als premier naar voren te schuiven, laat de recent gekozen president van Turkije, Recep Tayyip Erdogan, zien dat hij zijn eigen macht verder wil uitbouwen.

Luid applaus klonk gisteren op een bijeenkomst van de regerende AK-partij in Ankara toen scheidend premier Erdogan, die volgende week aantreedt als president, Davutoglu aanwees als opvolger. Davutoglu, die de afgelopen jaren minister van Buitenlandse Zaken was, is een van Erdogans vertrouwelingen en ook een gerespecteerd ideoloog van de AK.

Erdogan zei in Ankara dat „Davutoglu’s vastberadenheid in zijn strijd tegen de parallelle staat” een „belangrijke rol” speelde in zijn benoeming. ‘Parallelle staat’ verwijst naar de beweging van de islamprediker Fethullah Gülen, die Erdogan de afgelopen tijd hard en met succes bestreed.

Volgens oppositiepartijen is Davutoglu vooral een zetbaas die Erdogan in staat moet stellen zijn macht ook als president te behouden. Erdogan wil het presidentschap, dat nu vooral ceremonieel is, breder invullen. Hij wil zelf de kabinetsvergaderingen blijven leiden. De AK zinspeelt op een grondwetswijziging na de parlementsverkiezingen van volgend jaar om de functie van president te verstevigen. Tot die tijd wil Erdogan rivalen als scheidend president Abdullah Gül op afstand houden.

Turkije kent de 55-jarige Davutoglu vooral als architect van de ambitieuze maar ook zeer omstreden buitenlandse politiek van de AK. Voordat Davutoglu in 2009 minister van Buitenlandse Zaken werd, was hij al de diplomatieke adviseur van Erdogan. Davutoglu, voor zijn politieke loopbaan hoogleraar Internationale Betrekkingen in Istanbul, staat bekend om zijn pleidooi voor „nul problemen met de buren”.

Aanvankelijk leek dit beleid gestalte te krijgen toen Erdogan op advies van Davutoglu de banden verbeterde met Griekenland en Syrië en tegelijkertijd een nieuwe impuls gaf aan de Turkse EU-onderhandelingen.

Maar al gauw begonnen voor Turkije de problemen, die goeddeels voortkomen uit de ideologische reflexen van de vrome moslim Davutoglu. In zijn visie, die wel wordt omschreven als ‘neo-Ottomaans’, gaat uitbreiding van de Turkse regionale invloedsfeer hand in hand met solidariteit met sunnitische moslims over de grens.

De relaties met de oude Turkse bondgenoot Israël raakten blijvend beschadigd toen Ankara in 2009 de banden aanhaalde met Hamas, waarna Israël in 2010 een Turks schip met pro-Palestijnse activisten enterde. Toen in 2011 de ‘Arabische lente’ uitbrak, steunden de Turken de Egyptische Moslimbroederschap, die nu alweer uit de gratie is. Als grootste fout van Davutoglu (en Erdogan) wordt de steun voor sunnitische rebellen in Syrië gezien. Inmiddels vormt de Islamitische Staat, die 49 Turken gegijzeld houdt in het Iraakse Mosul, een directe bedreiging aan de zuidgrens.

Davutoglu wees in een recente toespraak de kritiek op zijn beleid van de hand. „Sommigen vragen ons onpartijdig te zijn (...) Maar voor ons is de ‘modderpoel’ van het Midden-Oosten het hart van de Heilige Openbaring”, zei hij volgens persbureau AFP.

Groot vraagteken is wat Davutoglu van plan is op binnenlands-politiek terrein. Maar dat blijft naar verwachting toch een zaak van Erdogan.