Zij overleefden nipt een helikoptercrash in Irak

In deze rubriek bespreekt Martijn Kleppe maandelijks het gebruik van een opmerkelijke nieuwsfoto. Vandaag: de foto van slachtoffers van een helikoptercrash in Sinjar.

Slachtoffers van een helikoptercrash in het noorden van Irak worden vervoerd naar een veilige locatie. Foto Moises Saman / Magnum / HH

Hoe langer je naar de foto kijkt, des te meer je ziet. Eerst zie je de man links die zijn hoofd op zijn hand legt. Dan valt je oog op de man op de achtergrond die het uitgilt van de pijn. Vervolgens zak je af naar de man die op een stuk karton ligt met zijn arm boven zijn hoofd. Rechts en links van hem zie je plukjes haar van andere slachtoffers. Onder de man liggen verschillende mensen waaronder de omgekomen piloot van een helikopter.

De foto toont de chaotische evacuatie van de slachtoffers van een helikoptercrash die vorige week plaats vond in het Sinjar-gebergte in het noorden van Irak. Bij het ongeluk kwam alleen de piloot om het leven. Velen raakten gewond, waaronder een journaliste van The New York Times, een Iraaks parlementslid en de maker van deze uitzonderlijke foto: Magnum-fotograaf Moises Saman die er met drie hechtingen goed vanaf kwam.

De helikopter crashte vlak na vertrek uit het gebergte waar het hulpgoederen had afgeleverd aan de grote groep Yezidi’s die de bergen in vluchtten uit angst voor het geweld van de Islamitische Staat (IS). Bij vertrek crashte de Koerdische helikopter vrijwel direct.

Saman was in het gebergte in opdracht van het Amerikaanse tijdschrift Time en maakte veel foto’s in kleur van de slachtoffers en hulpverlening. Bovenstaande foto verscheen nog dezelfde dag op Time Lightbox, de fotografiewebsite van het tijdschrift. Ze doet denken aan soortgelijke beelden waarin helikopters en slachtoffers centraal staan. In 1991 won fotograaf David Turnley de World Press Photo of the Year met een foto van een huilende Amerikaanse soldaat die in de helikopter zit bij een omgekomen vriend tijdens de oorlog in Irak. Reuters-fotograaf Adrees Latif maakte in 2010 een foto van mensen die in een helikopter proberen te klimmen om de gevolgen van een overstroming in Pakistan te ontvluchten. Echte nieuwsfoto’s, die in kleur zijn afgedrukt.

De complete fotoserie die Saman in het Sinjar-gebergte maakte, staat deze week in Time Magazine en kan ook online bekeken worden op Time Lightbox. Opmerkelijk genoeg zijn daarin alle foto’s in zwart-wit afgedrukt. Wanneer je die serie bekijkt, valt bovenstaande foto minder op. De details die de foto tot een puzzelplaatje maken, hebben minder impact terwijl de gehele fotoserie tijdlozer lijkt te zijn. Daarmee mist het de urgentie van nieuwsfotografie. Dat was ook precies wat Saman beoogde. In eerste instantie verstuurde hij de foto als nieuwsfoto om de crash te illustreren. Toen hij de gehele serie bekeek, kwam hij tot de conclusie dat het verhaal van de vluchtende Yezidi’s eerder tijdloos is.

Om dit te benadrukken maakte hij de foto’s zwart-wit. Daarmee veranderde hij het verhaal van de foto en diens functie. De foto verschoof van nieuwsfoto naar documentairefoto. Een gangbare methode onder fotografen. Het verhaal van de helikoptercrash is ten slotte een ander verhaal dan dat van de vluchtende Yezidi’s.

De hele fotoserie is bijzonder, maar juist deze foto heeft de potentie om een prijs te winnen bij veel fotografiewedstrijden. Mits de foto in kleur wordt ingediend.

    • Martijn Kleppe