Straf iemand niet voor het redden van een leven

‘Reanimeer-mij-niet’-penning zal ik mogelijk negeren, aldus arts en jurist Diederik de Rooy.

Foto NVVE, bewerking fotodienst NRC

Op het Achtuurjournaal van 11 augustus jongstleden werd gemeld dat inmiddels ruim twintigduizend Nederlanders een ‘Reanimeer-mij-niet’-penning dragen. „De penning is van aluminium en heeft een afmeting van 4,5 x 2,5 cm. Als u deze penning zichtbaar draagt, zal dit opgemerkt worden bij reanimatie. Volgens de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst mag u dan niet worden gereanimeerd”, aldus een brochure van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde, kortweg NVVE.

De voorzitster lichtte het op het journaal nog eens toe: als leken reanimeren tegen de zin van iemand in, is dat moreel verwerpelijk. Een arts of verpleegkundige die een drager van de penning toch reanimeert, kan tuchtrechtelijk worden veroordeeld. Dat betekent dat een professionele hulpverlener kan worden gestraft voor het redden van een leven. Tegen dat laatste heb ik een aantal principiële bezwaren.

Ik ben zelf zowel arts als jurist. Wanneer ik iemand zie die medische hulp nodig heeft, zal ik alle mogelijke hulp aan die persoon geven, en indien nodig reanimeren. Mocht de persoon een niet-reanimeren-penning bij zich dragen, dan kunnen er toch goede redenen zijn om deze penning te negeren en gewoon door te gaan met reanimeren. In veel gevallen valt namelijk te betwijfelen of iemand wel een goede afweging heeft gemaakt, in zijn of haar keuze om niet gereanimeerd te willen worden.

Was er bijvoorbeeld geen sprake van een goed voorbereide zelfmoordpoging (door het nemen van pillen of door zelfverwonding) van een patiënt met een psychiatrische stoornis? In Nederland bestaat er consensus over het feit dat mensen die vanuit een psychiatrische stoornis een einde aan hun leven willen maken, tegen zichzelf beschermd moeten worden, al dan niet door middel van een gedwongen opname. Eventueel lichamelijk letsel als gevolg van een zelfmoordpoging kan ook tegen de zin van de patiënt in, behandeld worden. Artsen die een suïcidale patiënt aan zijn of haar lot over laten, waardoor de patiënt zelfmoord kan plegen, zijn tuchtrechtelijk en onder omstandigheden ook strafrechtelijk aansprakelijk.

Het komt geregeld voor dat behandelend arts en patiënt samen tot de conclusie komen dat verdere behandeling niet zinvol is. Een patiënt kan in het kader van zijn behandeling ook aangeven, niet gereanimeerd te willen worden. Zo een besluit wordt dan aangetekend in het medisch dossier van een patiënt, en dient door alle behandelend artsen gerespecteerd te worden. De patiënt neemt een dergelijk besluit doorgaans na uitgebreid overleg met zijn of haar arts, waarbij de patiënt op de hoogte is gebracht van alle relevante medische informatie, en dus een weloverwogen afweging heeft kunnen maken. Het is op die manier heel goed te begrijpen dat bijvoorbeeld een patiënt met een terminale vorm van kanker, besluit niet gereanimeerd te willen worden. Zo een besluit dient uiteraard gerespecteerd te worden.

De NVVE maakt echter niet samen met iemand een afweging van zijn of haar medische situatie, maar stuurt à raison van 37,50 euro de penning op. Op die manier moeten mensen een inschatting maken van een situatie die zij van tevoren totaal niet kunnen overzien. Wie kan voorspellen hoe zinvol een reanimatie over bijvoorbeeld twee jaar is? Inderdaad bestaat er bij iedere reanimatie het risico om een kasplantje te worden, maar daartegenover staat een kans op volledig herstel. De uitkomst is afhankelijk van veel factoren, factoren die je niet (lang) van tevoren al goed kan overzien. Hoe weet je als hulpverlener dat er echt een zorgvuldige en geïnformeerde afweging ten grondslag ligt aan het besluit om niet gereanimeerd te willen worden? Als ik ook maar de geringste twijfel heb, zal ik gewoon doorgaan met reanimeren. Bij een eventuele tuchtklacht zal ik mijn handelen met alle vertrouwen, maar bovenal met trots, verdedigen.

Uiteraard moeten artsen en verpleegkundigen respect hebben voor een beredeneerde keuze. Dat mag er niet naar doorslaan dat we hulpverleners (tuchtrechtelijk) aansprakelijk maken als zij iemand met een penning, toch reanimeren. We mogen artsen en verpleegkundigen niet straffen voor het redden van een leven. Het leven is het meest waardevolle dat er is. Het is zo waardevol, dat we het anderen niet mogen afnemen. Niet voor niets is de doodstraf in Nederland niet toegestaan. Hoe kunnen we hulpverleners die het leven proberen te redden, dan straffen? Het valt overigens te betwijfelen of (tucht)rechters echt zover zullen gaan dat zij hulpverleners zullen straffen voor levensreddend handelen.

Het is goed als mensen samen met hun arts nadenken over het medisch nut van eventuele behandelingen en van reanimeren. Echter, hulpverleners straffen die het leven proberen te redden, getuigt niet alleen gebrek aan respect voor hen, maar ook van gebrek aan respect voor het leven in het algemeen.

    • Diederik de Rooy