Schokkende video is professioneel gemaakt propagandamateriaal

Het tonen van de beelden van de onthoofding van James Foley zorgt voor discussie. Hoe ga je om met propaganda?

Voorpagina van Spaanse krant El País.

De YouTube-video van IS, waarin een strijder de Amerikaanse fotograaf en filmer James Foley onthoofdt, is nieuws. En, tegelijkertijd, propaganda. Dat leidde tot discussie – hoe ga je om met gruwelijke beelden, die juist zijn gemaakt om verder verspreid te worden?

De video, getiteld Message to America, is professioneel gemaakt propagandamateriaal. In het filmpje draagt Foley, gehuld in een oranje gewaad, een statement voor waarin hij zegt dat de Amerikaanse luchtaanval op IS zijn lot heeft bepaald. Ook zijn beul komt aan het woord, in het Engels.

Hij spreekt rechtstreeks tot president Obama. Te zien is hoe hij een mes op Foleys keel zet, tegen de achtergrond van een dorre woestijn. Later is het levenloze lichaam in beeld, met het hoofd ervan gescheiden.

IS toonde eerder aan bedreven te zijn in het gebruik van massamedia. De strijders plaatsen bloederige foto’s van hun slachtoffers op Facebook en Instagram en zijn actief op Twitter. Ook maakte IS een app voor Android, The Dawn of Glad Tidings, waarmee IS propagandatweets kan plaatsen via accounts van gebruikers. De app is uit de Google Play Store verwijderd.

IS is niet de eerste groepering die zich bewust is van de macht van media in oorlogstijd. Al Qaeda-voorman Ayman al-Zawahiri sprak in 2005 al over een strijd die „voor meer dan de helft plaatsvindt in het strijdveld van de media”. Ook de Iraakse groep Ansar al-Sunnah filmde in 2004 een operatie bij de Iraakse stad Mosul waarbij zo’n twintig Amerikanen om het leven kwamen, zei voormalig CIA-analist Aki Peritz in The Washington Post.

YouTube vond de video van dinsdag ‘ongepast’, en besloot verschillende versies van het filmpje te verwijderen. Twitter deed hetzelfde met screenshots en links naar het filmpje. Dat deed het op verzoek van de familie – onderdeel van het beleid van Twitter.

Moeten media (beelden uit) de video laten zien? De Vlaamse publieke omroep VRT besloot van niet. „De VRT wil niet meedoen aan het verspreiden van haat en angst in de wereld”, zegt de omroep in een verklaring. „De VRT doet niet aan zelfcensuur, maar wil over wat gebeurt in Irak en Syrië kunnen berichten zonder gebruik te moeten maken van propagandavideo’s.”

Vrijwel alle andere media kozen een andere koers. „Propagandavideo is nieuws; zo wordt oorlog uitgevochten”, twitterde NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff gisteren. Sommige media lieten juist zo veel mogelijk details zien. Zoals dagblad New York Daily News dat zes screenshots van de onthoofding online zette.

Op Twitter gingen stemmen op voor een #ISISMediaBlackout: een afkeer van alle beelden die zijn gelinkt aan IS. „Beperk hun bereik”, schreef de blogger @LibyaLiberty, van wie gedacht wordt dat zij de actie heeft gestart. „Pour water on their flame.”

De vraag is of IS nu echt profiteert van alle media-aandacht. „Geen enkele andere Iraakse rebellenbeweging of soennitische stam onderschrijft IS’ fanatieke agenda”, zei voormalig CIA-analist Peritz. „Het is moeilijk voor te stellen dat stunts zoals deze video’s worden getolereerd wanneer IS zich permanent in het gebied vestigt.”

    • Sterre van der Hee