Nachtradio over kunst, ook voor truckers

De VPRO heeft ’s nachts op NPO Radio 1 succes met een cultuurprogramma

In het radioprogramma Nooit meer slapen praat presentatorPieter van der Wielen met cineastHany Abu-Assad.Foto Andreas Terlaak

Hij heeft zo z’n rituelen. Tot 12 uur ’s ochtends staat de telefoon uit en mag niemand hem storen. Van twaalf tot één neemt hij in z’n vaste koffietentje de kranten door. ’s Middags werkt hij: hij leest, bekijkt een film, rijdt naar een repetitie of bezoekt een tentoonstelling in opbouw. Hij sport of fietst wat, slaapt nog even, eet meestal thuis en rijdt uiterlijk om half 11 ’s avonds van zijn woonplaats Leiden naar het Mediapark in Hilversum. Om middernacht gaat hij live – twee uur lang, vijf dagen per week presenteert hij het radioprogramma Nooit meer slapen. Een ‘Olympische prestatie’, noemt zijn eindredacteur het bewonderend. Een ‘beetje een sport’, zegt presentator Pieter van der Wielen (40) zelf. „Dat maakt het zo leuk.”

Van der Wielen lijkt geknipt voor de nacht. Dinsdagnacht in de studio is hij de enige van het kleine productieteam die steeds wakkerder is – hij presenteert in pak, drinkt Sourcy rood en gaat met schuin hoofd en intense blik op in de gast tegenover hem, in dit geval de Nederlands-Palestijnse filmmaker Hany Abu-Assad. „Jij hebt passie voor wat je doet”, zegt deze bij alweer een directe, persoonlijke vraag. „Net als ik voor film. Dat merk ik.” Van der Wielen gaat er niet op in. Na het uur omhelzen de twee elkaar kort en staat chauffeur Hans klaar om Abu-Assad terug naar Amsterdam te brengen.

Met de start van VPRO-programma Nooit meer slapen op NPO Radio 1 in januari gingen twee radio-instituten verloren. Casa Luna van de NCRV, met rustige interviews en veel ruimte voor ‘bellers’, was negen jaar op hetzelfde tijdstip van middernacht tot twee uur te horen geweest en kende een trouwe achterban, maar sneuvelde in de fusie tussen NCRV en KRO. Nooit meer slapen moest bovendien De Avonden vervangen, het dagelijkse cultuurprogramma van de VPRO waarvan de eigenzinnige, high-brow reputatie na negentien jaar taaier was dan het slinkende aantal luisteraars. Op het laatst waren het er nog 15.000, en was het programma verstopt tussen de soul en jazz van Radio 6.

Ondanks het nachtelijk tijdstip is de toon van Nooit meer slapen anders: helder, rap, met zowel hoge als lage cultuur - „of wat daarvoor doorgaat”, in de woorden van eindredacteur Lotje IJzermans. „Er moet ruimte zijn voor het universele, herkenbaar verhaal. Een vrachtwagenchauffeur moet zich ook welkom voelen en enthousiast raken. Dat betekent niet dat je op je hurken hoeft te gaan zitten. De luisteraar is net zo slim als wij.”

Van de Wielen is een perfectionist, zo blijkt tijdens de uitzending. De een-op-een gesprekken uit het eerste uur bereidt hij zo grondig voor dat de documentatieafdeling het soms niet kan bijbenen. Niet drie artikelen, maar vijftig. Niet iemands laatst film, maar zijn hele oeuvre. Hij is onverzadigbaar – niemand snapt echt waar hij de tijd vandaan haalt. Er schuilt ook een gevaar in zijn methode, zegt hij zelf: „Van schrijver Peter Terrin had ik op basis van krantenartikelen een beeld gekregen van een verlegen, angstige man. Daar bleek niks van te kloppen. Op zo’n moment moet je je plan loslaten en improviseren.”

Voor buitenlandse gasten ontbreekt het budget. Niet erg, aldus IJzermans, er gebeurt hier genoeg. Abu-Assad woont in Israël, maar doordat hij in Nederland op bezoek was, kon hij als hoofdgast aanschuiven. Behalve over zijn gedroomde volgende project, een groots opgezette biopic over Willem van Oranje, gaat het gesprek over het recente geweld in Gaza.

Na het nieuws van één uur volgt een tweede live gesprek, met een schrijver die een week lang elke nacht een nieuw kort verhaal voorleest. Om half twee een derde, met een cultureel correspondent of ‘tipgever’.

De rest van het uur introduceert Van der Wielen eerder opgenomen reportages. Dinsdagnacht komt hij tussendoor steeds de studio uit om te kletsen – over de nieuwe Woody Allen, tweets van luisteraars, de geneugten van een bepaalde wijnsoort. „Kan deze man niet worden weggedraaid”, zegt hij bij een plaat die hem niet bevalt. De muziekselectie doet IJzermans. Van der Wielen „kent niets van na 1970”.Om twee uur stapt hij monter in de lift – vóór het weerbericht op het knopje drukken, is het doel. Wie komt er morgen?

IJzermans, die ’s nachts gewoon slaapt en de uitzending ’s ochtends terugluistert, waakt intussen over zijn gezondheid. „Pieter klaagt nooit over werkdruk, hij lijkt door de dagen te dansen. Maar ook de beste mensen branden soms opeens op. Ik vind dat hij nu moet minderen, van vijf naar vier keer per week. Hij is een belangrijk deel van ons arbeidskapitaal.” De discussie daarover is nog niet beslist.

    • Sandra Heerma van Voss