In blote kont seksisme fileren

Hoogtepunten van het comedyfestival in Edinburgh zijn twee comedians, Bridget Christie en Adrienne Truscott die beide de positie van de vrouw aan de orde stellen. Truscott in Fokke & Sukke-kostuum (naakt van onder, boven gekleed).

Provocerende comedy: Adrienne Truscott Foto Sara Brown

‘Vorig jaar deed ik een comedyprogramma over feminisme. Ik dacht dat het slecht zou lopen en dat ik me voortaan financieel zou kunnen laten onderhouden door mijn man. Helaas werd het een succes en nu moet ik blijven werken.”

Aldus comedian Bridget Christie in haar nieuwe programma Een ondankbare vrouw, dat ze deze maand speelt op het Edinburgh Fringe Festival. Het is het vervolg op de hit Een Bic voor haar, waarmee ze vorig jaar de Fringe-prijs voor beste comedyshow won. De titel verwees naar een advertentieslogan van het balpenmerk, en was het startpunt voor een voorstelling over alledaags seksisme.

Feminisme is geen tijdelijke trend in comedy. Dat blijkt uit andere voorstellingen op de Fringe, dat circa 2500 voorstellingen aanbiedt, waarvan een derde comedy is. Met bijna 2 miljoen verkochte kaartjes is de Fringe het grootste kunstfestival ter wereld. Recht tegenover de eloquente, ironische Christie staat de even briljante, fysieke show van Adrienne Truscott, die de confrontatie zoekt door op te treden met slechts bovenkleding aan.

Dat geeft, inderdaad, zicht op haar blote kont en vagina – die bedekt is, voor wie het wil weten, door een stevige, keurig getrimde streep haar. Die blote kont wurmt ze al pratend ook enkele keren tussen de eerste twee rijen stoelen door, in de kleine boekhandel waar ze optreedt. Maar haar provocerende lichamelijkheid maakt de punten die ze in haar rechtlijnige stijl wil maken niet minder raak. Uiteindelijk heeft ze inhoudelijk alles met Christie gemeen.

Evident belachelijk

Christie bespreekt onder meer het VN-rapport over seksisme van eerder dit jaar. In Groot-Brittannië is dat niet het ergste van de wereld, maar nergens is het zo openlijk en direct. Waarna Christie een raillerend betoog houdt tegen een columnist die het Brits seksisme verdedigde als „luchthartig” en „ver verwijderd van Saoedi-Arabisch seksisme”. „Het is geen competitie!”, roept Christie, even vrolijk als fel. Dat is haar grote talent: spelen dat ze zowel boos als geamuseerd is, omdat het zo evident belachelijk is waar ze zich over opwindt.

Christie: „Misschien moeten wij, vrouwen, de volgende keer dat we ’s avonds laat door een vreemde achtervolgd worden ons dankbaar tonen omdat we wel geïntimideerd zijn, maar tenminste nog niet gestenigd zijn.” En: „Misschien moeten we achtervolgers danken omdat ze niet met 15 of 20 zijn, zoals in Pakistan of India. Niet zoals onze dappere Britse verkrachters, die alleen werken of in paren. Hooray!”

Satire over seksisme in reclames is geen erg originele keuze, maar de razendsnel sprekende en volmaakt timende Christie maakt ook daar een geestig nummer van. Ze wijst op een bikinireclame van H&M, waarin het Braziliaans-Duitse model Giselle Bündchen wijdbeens in blauwe broek op een rots zit. „Mijn benen gaan alleen zo ver uit elkaar als ik een uitstrijkje laat nemen, en geloof me, daar wil niemand een foto van. Vrouwen zie je in reclame maar in twee hoedanigheden: wulps, tijdens seks of een orgasme, en leeghoofdig, passief en idioot. We smeren ons lichaam uit over een raam of we lachen naar salades.”

Tot haar methode hoort het feitelijk onderbouwen van bizar klinkende uitspraken. „Echt. Er is zelfs een website, met foto’s: vrouwen lachen naar salades.” En het klopt. De site womenlaughingalonewithsalads bestaat. Christie, terwijl ze haar stem de hoogte in laat schieten: „Duizenden vrouwen lachen naar salades in reclame!”

Als ze grappen maakt over haar echtgenoot, is dat extra leuk, omdat ze getrouwd is met Stewart Lee, een van de belangrijkste alternatieve comedians van het land. Ook al introduceert ze hem als „mijn fictieve theaterechtgenoot”, iedereen ziet Lee voor zich als ze vertelt dat haar man vraagt of ze de was nog kan doen als ze weg moet voor een optreden.

Grappen maken is Christie niet genoeg. Bloedserieus is de passage over de strijd tegen FGM, female genital mutilation, genitale verminking van vrouwen. Pas als ze de cosmetische ingrepen van westerse vrouwen hekelt, volgt er iets grappigs. „Dames, alsjeblieft, laat je vagina met rust. Ze zijn bedoeld om er verschillend uit te zien. Het zijn sneeuwvlokken – gemaakt van ham.”

De tweede helft van haar voorstelling is geconstrueerd rond het belachelijk maken van een yoghurtreclame waarvoor ze auditie deed. Ze moet bezwijmen voor een man die in de koelkast zit als zij de deur opent en haar een yoghurtje aanreikt. Wat haar betreft bestendigt deze reclame het idee achter verkrachting: gewillige vrouwen die fantaseren over vreemde mannen. „Vrouwen hebben geen verkrachtingsfantasieën waarin ze het slachtoffer zijn. In hun fantasie bepalen ze zelf het scenario.”

Grappen over verkrachting

Zo komt ze uit bij de antiverkrachtingsonderbroek: ook een bestaand product. Christie: „Maar de eersten die antiverkrachtingsbroeken moeten dragen, zijn… verkrachters. Toch? Niet de potentiële slachtoffers!” Waarna ze wijst op een cultuur van verdachtmaking en ontmoediging bij politie en rechterlijke macht. „Er worden vragen gesteld als: droeg je een minirok, pronkte je met je vrouwelijkheid? Dat gebeurt niet bij racisme. Stel je voor. Meneer, hoe zwart gedroeg u zich eigenlijk?”

De trivialisering van geweld tegen vrouwen en verkrachting is bij Adrienne Truscott het belangrijkste onderwerp. Ze komt terug op de rel rond comedian Daniel Tosh, bekend van zijn programma op Comedy Central. Twee jaar terug stelde hij tijdens een show voor om grappen over verkrachting te maken, waarna een vrouw uit de zaal riep dat grappen over verkrachting nooit leuk zijn. Tosh reageerde met: „Zou het niet leuk zijn als dat meisje verkracht zou worden door vijf gasten, nu meteen?”

Dat leidde tot een storm van kritiek, maar hij werd ook verdedigd door collega’s. Truscott vertelt dat Tosh zou hebben gezegd dat hij dronken was en eigenlijk niet het podium op wilde, maar dat een vriend aandrong. Waarna Truscott een geamuseerde blik van verstandhouding wisselt met het publiek: „Ja, je verzetten en nee zeggen, en dat iets vervelends dan toch gebeurt. Dat wens je niemand toe.”

Na Christie en Truscott valt op hoeveel grappen over evident seksisme er te maken zijn. Deborah Frances-White vertelt roerend en vermakelijk over haar zoektocht naar haar biologische ouders. Bij het eerste mogelijke familielid op wie ze stuit, is ze beduusd. En zij niet alleen. De man draagt een T-shirt met de tekst: ‘It’s not gonna suck itself.’

Goede comedians wijzen het publiek op kwesties die ze hebben gemist. David Trent herinnert ons aan het rumoer rond de site Code Babes, waar je leert programmeren met hulp van strippende vrouwen. Zijn tegenbod aan de vrouwen in de zaal: een foto van zijn dikke lijf en het aanbod na elke geslaagde test weer een kledingstuk aan te trekken. De politieke comedian Matt Forde sneert naar de Britse minister van Justitie, Chris Grayling, die het debat over gevangenisbibliotheken en de toelating van pornobestseller 50 Shades of Grey besluit met de woorden: „Wat mij betreft kan het. Als het vrouwen aanmoedigt te lezen, dan kan het alleen maar goed zijn.”

En natuurlijk is de popmuziek een mikpunt. Trent analyseert effectief de al veelbesproken misogyne video en tekst van Blurred Lines van Robin Thicke, T.I. en Pharrell Williams. Zoals Truscott de maat neemt van rapper Rick Ross, die in een liedje opschept dat hij een meisje naar huis heeft genomen en van haar heeft genoten zonder dat ze het merkte, nadat hij een ‘molly’, een ‘rape drug’, in haar champagne had gedaan.

Al die aandacht voor feminisme en seksisme doet prettig aan, omdat het scherpe, vitale en tot nadenken stemmende shows oplevert. En ook omdat veel stand-up, ook op de alternatieve Edinburgh Fringe, lijdt aan navelstaarderij, aan programma’s waarin comedians louter op anekdotische wijze hun persoonlijke ervaringen delen. Authenticiteit staat voorop, want dat levert vaak succes op. Christie, Truscott en collega’s laten zien dat comedy geestiger en relevanter kan worden als woede en humor samensmelten.

    • Ron Rijghard